ZNANE POSTACIE ZWIĄZANE Z DĄBROWĄ GÓRNICZĄ |
||||
| * HISTORIA < ZNANE
POSTACIE z DG |
||||
| * SPIS < STRONA GŁÓWNA < NOWOŚCI |
||||
|: || A || B || C || Ć || D || E || |: || F || G || H || I || J || |
||||
|| A || B || C || Ć || D || E || F || G || H || I || J || K || L || Ł || M || N || || O || P || Q || R || S || Ś || T || U || V || W || X || Y || Z || Ź || Ż || - |
||||
|
||||
ADAMIECKI Karol - Gabriel * (ur. 18.03.1866 w Dąbrowie - zm. 16.05.1933 w Warszawie) - Urodził się w Dąbrowie w dzielnicy "Reden". Jego ojcem był inżynier górniczy. Ukończył Wyższą Szkołę Rzemieślniczą w Łodzi, Instytut Technologiczny w Petersburgu. Uzyskał dyplom w 1891 roku. W latach 1891-98 pracował w Hucie Bankowej w Dąbrowie, najpierw w biurze technicznym, a potem jako asystent kierownika walcowni. W 1898 r. został szefem oddziału walcowni Zakładów Hutniczych Hartmana w Ługańsku. W 1901 r. został dyrektorem technicznym w Towarzystwie Akcyjnym Walcowni Rur i Żelaza w Jekatierinosławiu. W 1906 roku Adamiecki objął stanowisko dyrektora Zakładów Hutniczych w Ostrowcu Świętokrzyskim, gdzie podczas wielodniowego strajku wykazał solidarność z robotnikami, zaś rok później objął stanowisko dyrektora w Towarzystwie Akcyjnym Ceramicznym "Korwinów" k/Częstochowy. W 1908 r. w Stowarzyszeniu Techników w Warszawie przedstawił koncepcję ekonomicznych aspektów procesu produkcji, traktując koszty własne jako miernik dobrej lub złej organizacji pracy, publikując ją w 1909 r. w "Przeglądzie Technicznym". W 1911 r. zrezygnował z dalszej kariery w przemyśle, założył własne biuro techniczno-konsultacyjne i jako doradca w zakresie organizacji produkcji współpracował z zakładami przemysłowymi, m.in. z fabryką wagonów i maszyn "Lilpop, Rau i Lowenstein" w Warszawie i zakładami stalowymi K. Rudzki i S-ka w Mińsku Mazowieckim. Podczas I wojny światowej był doradcą kilku wielkich zakładów hutniczych w Rosji. Inżynier, profesor Politechniki Warszawskiej. Założyciel i pierwszy dyrektor (1925-1933) Instytutu Naukowej Organizacji w Warszawie (od 1949 pod nazwą Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa). Współtwórca i propagator naukowych metod organizacji pracy. Sformułowane przez niego prawa: podziału pracy i koncentracji, harmonii doboru, harmonii działania zespołów ludzi (lub urządzeń) oraz optymalnej produkcji stały się teoretycznym fundamentem nauki organizacji i zarządzania. Stworzył i wprowadził do praktycznego użytku harmonogram, będący metodą graficznego (wykres) organizowania pracy współwykonawców. Autor licznych prac, m.in.: O istocie naukowej organizacji (1938), Harmonizacja pracy (1948). |
||||
ADAMSKI Władysław * (ur. 03.07.1886 w Będzinie - zm. 20.04.1942) - Robotnik "Huty Cynku", działacz SDKPiL z Dąbrowy Górniczej. Liczne publikacje w prasie lokalnej i centralnej na tematy związane z ruchem rewolucyjnym w Dąbrowie Górniczej. Prowadził pamiętnik, opublikowany pod tytułem "Pamiętnik Robotnika" przez A. Kałużę w 1963 roku, dzięki któremu znamy dużo szczegółów z dziejów miasta. |
||||
Aleksander III Romanow - CAR ROSJI * (ur. 26.02.1845 w Sankt Petersburgu - zm. 20.10.1894 w Liwadii) - Aleksander III Aleksandrowicz Romanow, drugi syn Aleksandra II. Po śmierci brata Mikołaja (1865 r.) zostaje następcą tronu, od roku 1881 jest imperatorem Rosji. W czasie wojny francusko-pruskiej (1870-1871) pozostaje w opozycji do ojca, który popierał Prusy. W wojnie z Turcją w latach 1877-1878, dowodził lewym skrzydłem wojsk rosyjskich. Za pomocą zreformowanej w 1881 roku ochrany, starał się umocnić samowładztwo carskie i zachować dominującą pozycję szlachty. Zmuszony do przeprowadzenia reform rozpoczął na początku lat 80-ych XIX w. industrializację Rosji oraz budowę kolei transsyberyjskiej. Na przełomie lat 80-90-ych XIX w. wprowadził szereg tzw. kontrreform (szczególnie dotkliwych w w kulturze i oświacie), a także rozpoczął akcję rusyfikacji nierosyjskich narodów wchodzących w skład imperium, m.in. Królestwo Polskie zostało poddane rusyfikacji pod rządami A.L. Apuchtina i generał-gubernatora I.W. Hurki. W polityce zagranicznej do 1884 roku współpracował z Niemcami i Austro-Węgrami, następnie doprowadził do stopniowego zbliżenia z Francją, potwierdzonego układem wojskowym zawartym w 1893 roku. W 1889 roku zatwierdził projekt utworzenia szkoły Sztygarów w Dąbrowie. |
||||
ANIOŁ Bolesław * (ur. ?? - zm. ??) - Pseudonim Ryś. Zorganizował w Dąbrowie Górniczej i dowodził nim, oddział partyzancki PPS GL, który połączył się z batalionem będzińskim, tworząc 2 Pułk Będziński, dowodzony przez kapitana Czesława Konopkę-Kunickiego ps. Kaszub. Siły te wchodziły w skład Brygady dowodzonej przez kapitana Cezarego Uthke ps. Tadeusz. |
||||
AUGUSTYNIK Grzegorz * (ur. 27.11.1847 w Zagórzu - zm. 10.11.1929 w Krakowie) - Ksiądz, Prałat Domowy, Kawaler Orderu "Polonia Restituta" (1906 r.) i Krzyża Legionowego. Komandor Orderu "Pro Ecclesia et Pontifice" (1908 r.). Urodził się w Zagórzu (obecnie dzielnicy Sosnowca) - wtedy wiosce usytuowanej koło Dąbrowy, w rodzinie robotników rolnych. Szkołę elementarną ukończył w Zagórzu. Był jednym z wielu wychowanków Sługi Bożej Wandy Malczewskiej (1822-1896) i Jacka Siemieńskiego. Był też pierwszym jej biografem. W latach 1861-1869 uczęszczał do gimnazjum w Piotrkowie Trybunalskim. W 1869 r. wstąpił na Wydział Medyczny Uniwersytetu Warszawskiego, wkrótce przeniósł się jednak do Seminarium Duchownego w Kielcach. Święcenia kapłańskie otrzymał 31 sierpnia 1872 roku. Studia teologiczne kontynuował w Akademii Duchownej Rzymskokatolickiej w Petersburgu. Nie ukończył ich jednak i został wikariuszem - początkowo w parafii Janina, następnie - w Siemoni, Bobrownikach, Grodźcu i Czeladzi. W latach 1883-1897 był administratorem parafii i dziekanem we Włoszczowie. Dwukrotnie był proboszczem w Dąbrowie Górniczej (1897-1902 i 1906-1916), gdzie rozwinął intensywną działalność duszpasterską i społeczno-kulturalną. Budowniczy kościoła Matki Boskiej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej. Przy okazji pobytu w Rzymie w 1900 r. ks. Grzegorz Augustynik podjął starania o uzyskanie odpustu dla kościoła Matki Boskiej Anielskiej. Na mocy breve Leona XIII z 19 marca 1901 roku został on podniesiony do godności bazyliki i odtąd nosi tytuł probazyliki. W latach 1902-1906 zarządzał parafią Książ Wielki. W 1911 roku Stowarzyszenie Robotników Chrześcijańskich przy parafii, na którego czele stał ks. Grzegorz Augustynik, zakupiło działkę przy dawnej ulicy Staropocztowej, na której wybudowano budynek z salą widowiskową, która odtąd służyła jako miejsce spotkań członków stowarzyszenia. Na sali widowiskowej organizowane były różnego rodzaju wykłady i pogadanki. W budynku tym mieściła się także biblioteka oraz kółko teatralne. W 1916 r. przeniósł się do diecezji włocławskiej, gdzie został proboszczem i dziekanem w Łasku. W 1921 r. zrezygnował z działalności duszpasterskiej i zamieszkał na Jasnej Górze. Prowadził intensywną działalność piśmienniczą - obejmującą kilkadziesiąt pozycji zwartych i liczne artykuły z problematyki społeczno-religijnej. Jest autorem bardzo popularnego śpiewnika kościelnego. Dzięki jego staraniom, został wzniesiony Kościół Parafialny, Przedszkole i Przytułek Św. Józefa. Jego grobowiec znajduje się w kaplicy "PORCIUNCULA" położonej na placu kościoła Matki Boskiej Anielskiej. |
||||
| - |
||||
|
||||
BALCEROWSKI Lucjan * (ur. 04.01.1909 w Będzinie - zm. 19.02.1980) - Nauczyciel, działacz oświatowy i instruktor harcerski. Urodził się w Będzinie i z tym miastem związał większość swojego życia. Uczęszczał do Seminarium Nauczycielskiego w Dąbrowie Górniczej w latach 1924 - 1929, po ukończeniui którego pracował jako nauczyciel w dąbrowskiej Szkole Podstawowej nr 3 im. Św. Stanisława Kostki, w latach 1929 - 1946. Współtworzył w tym okresie czasopismo pt. "Powszechniak - Czasopismo Młodzieży Szkół Powszechnych Zagłębia Węglowego". Okupację przetrwał ukrywając się w Krakowie. Po wojnie pełnił wiele funkcji społecznych. Inicjator powołania do zycia Towarzystwa Miłośników Zagłębia Dąbrowskiego. |
||||
BALWIERZ Stefan * (ur. 17.08.1918 w Dąbrowie Górniczej - zm. 2006) - Działacz harcerski z terenu Dąbrowy Górniczej. Był uczniem Szkoły Podstawowej nr 5 w Dąbrowie Górniczej. Wraz z grupą 13 harcerzy pod dowództwem Piotra Reronia wyposażeni przez prezydenta miasta Dąbrowy Górniczej w stare karabiny "mauser" w dniu 2.09.1939 roku wyjechali na rowerach do Katowic, gdzie zameldowali się w godzinach popołudniowych w Domu Powstańca u komendanta Jana Faski. Stamtąd zostali skierowani do obrony Teatru Śląskiego. Zostali przyłączeni do grupy wojskowych i harcerzy pod dowództwem porucznika Bolesława Warcholika. Były więzień polityczny w latach 1943 - 1944. Aktywista PCK. Założył prywatne archiwum poległych i pomordowanych harcerzy dąbrowskich. w 2003 roku złożył obszerne zeznania w katowickim oddziale IPN w sprawie udziału harcerstwa w walkach podczs II wojny światowej. |
||||
BANDROWSKI Juliusz - Kaden * (ur. 24.02.1885 w Rzeszowie - zm. 08.08.1944 w Warszawie) - Pseudonim Juliusz Kaden , polski prozaik i publicysta, działacz społeczno-polityczny. Ukończył z wyróżnieniem studia pianistyczne we Lwowie, Krakowie, Lipsku i Brukseli, ale z powodu ciężkiego uszkodzenia ręki musiał zrezygnować z kariery muzyka. Od 1907 publikował korespondencje z Belgii. Tam przystąpił do ruchu niepodległościowego J. Piłsudskiego. W roku 1913 wrócił do Krakowa, gdzie w roku 1914 wstąpił do Legionów, uzyskał rangę kapitana, był adiutantem Piłsudskiego i kronikarzem I Brygady. W latach 1918-1920 kierownik Biura Prasowego Naczelnego Dowództwa i redaktor czasopisma "Żołnierz Polski". Atakowany przez koła endeckie o rzekome nadużycia, został z zarzutów oczyszczony, co znalazło echo w powieści Generał Barcz. W 1920 odbył podróż propagandową do USA. Jedna z czołowych osobistości życia kulturalnego i literackiego w okresie międzywojennym, szczególnie po przewrocie majowym 1926. W latach 1923-1926 prezes Zarządu Głównego Związku Zawodowego Literatów Polskich. Kierownik działu literackiego w prorządowej "Gazecie Polskiej" (1928-1939). Od 1933 sekretarz generalny Polskiej Akademii Literatury. Współzałożyciel Towarzystwa Krzewienia Kultury Teatralnej. W czasie okupacji aresztowany przez gestapo, zginął w powstaniu warszawskim. Zginęli także, jako żołnierze AK, dwaj jego synowie, o których napisał w książkach "Wakacje moich dzieci" (1925) i "Aciaki z 1a" (1932). Pierwsze powieści Kadena, nawiązujące do stylu modernistycznego, związane były z okresem jego kariery muzycznej: "Niezguła" (1911) i "Proch" (1913). Tom "Zawody" (1911) zapowiadał przyszły kierunek jego prozy - naturalistyczno-ekspresjonistyczny oraz realistyczno-obyczajowy. W czasie walk o niepodległość i wojny pisał liczne artykuły i broszury propagandowe, jak "Piłsudczycy" (1915), "Iskry" (1915), "Mogiły" (1916), później także zbiór nowel o tematyce legionowej "Przymierze serc" (1924). Autor cyklu powieści społeczno-politycznych o narodzinach niepodległości oraz rzeczywistości międzywojennej: "Łuk" (1919), "Generał Barcz" (1922-1923), "Czarne skrzydła" (tom 1-2, 1928-1929), "Mateusz Bigda" (tom 1-3, 1933), "Białe skrzydła" (ukończone w 1942, zachowane we fragmencie opublikowanym w Twórczości w 1959 pt. "Jedwabny węzeł"). Ostro atakował politykę z pozycji piłsudczyków (szczególnie opozycyjną wobec sanacji endecję, a także ludowców), traktując ją jako brutalną grę interesów i ambicji jednostek żądnych władzy, zaszczytów i bogactw. W biografie swoich bohaterów wplatał elementy zaczerpnięte z rzeczywistych życiorysów polityków międzywojennych. Napisał również pełne liryzmu powieści wspomnieniowe: "Miasto mojej matki" (1925) i "W cieniu zapomnianej olszyny" (1926). Relacje z podróży, reportaże, eseistyka, m.in.: "Stefan Żeromski, prorok niepodległości" (1930), "Pióro, miłość i kobieta" (1931), Po jego śmierci wydano również "Wspomnienia i nadzieje" (1938) oraz "Życie Chopina" (1938). |
||||
BARAN Andrzej * (ur 27.02.1944 w Krakowie - ??) - W latach 1966-72 pracował na stanowiskach kierowniczych w kilku zakładach krakowskich. Po ukończeniu w 1966 roku Politechniki Krakowskiej, zaangarzował się w budowe Huty "Katowice", podejmując pracę w Dyrekcji Przedsiębiorstwa Generalnego Realizatora Inwestycji Przemysłowych w Krakowie. W latach 1974 - 1980 pracuje na kierowniczych stanowiskach w Przedsiębiorstwach Transportowych Budostal i Budostal-6 w Dąbrowie Górniczej. Kierownik SM "Lokator", a następnie wyjechał na kontrakt do Iraku (1981-83) z Przedsiębiorstwa Budostal-6. Prezydent Dabrowy Górniczej w okresie od 20.05.1988 r. do 31.06.1990 r. Prowadzi własną działalność gospodarczą. |
||||
BARAN Dariusz * (ur. 1965 w Dąbrowie Górniczej - ??) - Uczeń Szkoły Podstawowej nr 16 (1980) oraz II Liceum Ogólnokształcącego im Stefana Żeromskiego (1984) w Dąbrowie Górniczej. Uczęszczał do Akademii Ekonomicznej w Katowicach. Ukończył studia ekonomiczne w byłym NRD. Prezez Centrum Leasingu i Finansów "CLiF" S.A. w Warszawie. |
||||
BARLICKI Marian * (ur. ?? - zm. ??) - Lekarz. Od roku 1907 był chirurgiem a następnie dyrektorem 40-to łóżkowego szpitala im. Św. Wincentego, wybudowanego i zarządzanego przez Towarzystwo Francusko-Włoskie w latach 1895-96. |
||||
BARTHOLDI Fryderyk A. * (ur. 02.08.1834 w Colmar - zm. 04.10.1904 w Paryżu) - Francuski rzeźbiarz, twórca Statuy Wolności w Nowym Jorku. Po śmierci ojca w 1836 Bartholdi wraz z matką i starszym bratem przeprowadził się do Paryża, gdzie studiował architekturę, malarstwo i rzeźbę. W czasie wojny francusko-pruskiej brał udział jako major w obronie Colmaru. W 1871 Bartholdi odbył pierwszą podróż do USA. W jej wyniku powstała Statua Wolności, podarowana Stanom Zjednoczonym przez Francję z okazji setnej rocznicy ogłoszenia Deklaracji Niepodległości. Prace nad Statuą trwały od 1876 do 1882. W zaprojektowaniu jej szkieletu pomagał artyście Gustaw Eiffel, konstruktor wieży Eiffla. Odsłonięcie Statuy miało miejsce 28.10.1886 roku. Zmarł wna gruźlicę. Został pochowany na paryskim Cmentarzu Montparnasse. Jego autorstwa jest również rzeźba - popiersie Feliksa Verdi'ego, pierwszego dyrektora Huty Bankowa w Dąbrowie. Rzeźba ta była ustawiona przy ścianie tokarni walców na nterenie huty. Obecnie znajduje sie w Muzeum Miejskim "Sztygarka" w Dąbrowie Górniczej. |
||||
BARTOSZEWSKI Leon * (ur. ?? - zm. ??) - W latach 1927-30 był kierownikiem Miejskiej Szkoły Wieczorowej dla robotników, powstałej z Kursów dla Dorosłych. |
||||
BĄBCZYŃSKI Roman - Janusz * (ur. 24.07.1909 w Dąbrowie - zm. 17.04.1993 w Los Angeles) - Generał, były adiutant Marszałka E. Rydz-Śmigłego. Do 1930 roku był w Korpusie Kadetów w Rawiczu. Absolwent Szkoły Oficerskiej w Toruniu. Służbę wojskową pełnił we Lwowie i Zamościu. Podczas II wojny światowej przebył drogę od Rumunii, przez Anglię, Palestynę Egipt i Włochy. Uczestnik walk o Monte Cassino i Tobruk. Po wojnie osiadł na stałe w Kanadzie. Działacz ośrodków polonijnych w Kanadzie i USA. Ostatni raz odwiedził Dąbrowę Górniczą w 1959 roku. Zmarł w Los Angeles. Urna z prochami znajduje się na cmentarzu dąbrowskim M.B.A.. |
||||
BEDNARCZYK Szczepan * (ur. ?? - zm. ??) - Wójt Dąbrowy w 1789 roku. Zasłynął poprzez spisanie supliki, wraz z ławnikami Wojciechem Bałdysem oraz Szymonem Kulą, w której skarżył się lustratorom królewskim, na złe traktowanie chłopów, bicie oraz zabieranie przez Mieroszewskiego najlepszych pól i łąk. |
||||
BERNASIK Wincenty * (ur. 06.10.1905 w Dąbrowie - zm. 26.07.1941 w Oświecimiu) - Podharcmistrz, poeta. Pseudonim "Witeź" i "Wierszułł". Urodzony w dąbrowskiej rodzinie górniczej. Aktywny działacz Szarych Szeregów, Związku Orła Białego, uczestnik walk i działań konspiracyjnych na teremia Dąbrowy Górniczej podczas II wojny światowej. Działał w 39 Zagłębiowskiej Drużynie Harcerskiej w Gołonogu. Autor hymnu tej drużyny. Pracownik kopalni "Flora" w Gołonogu. W 1939 roku zorganizował punkt opatrunkowy w kopalni Flora, oraz punkt obrony przeciwlotniczej na wieży kościelnej w Gołonogu. Po opanowaniu miasta przez Niemców, miał być przerzucony przez "zieloną granicę" na Węgry. 01.05.1940 organizuje strajk w kopalni Flora. Zostaje aresztowany 26.02.1941 roku a następnie stracony w obozie oświęcimskim. 11-go listopada 2005 roku został mu nadany pośmiertnie tytuł Honorowego Obywatela Dąbrowy górniczej. Na murach dąbrowskiej harcówki odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą jego osobie. |
||||
BIAŁAS Stanisław * (ur. ?? - zm. ??) - Działacz społeczny, założyciel Ludowego Zwiąsku Sportowego "Pionier" Ujejsce. W roku 1939 zorganizował w Ujejscu Organizację Młodzieżową Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych (OMTUR). Były żołnierz kampanii wrześniowej 1939 roku. Podczas walk trafia do niemieckiego obozu jenieckiego, z którego uciekł do Francji, gdzie walczył w oddziałach francuskiej partyzantki. Od wiosny 1944 roku żołnierz Armii Polskiej na Zachodzie. Do kraju wrócił po wojnie, w 1947 roku. Inicjator budowy stadionu sportowego w Ujejscu. Za zasługi w działalności społecznej, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, medalem "Zasłużony działacz kultury fizycznej", 2-krotnie Złotą Odznaką Zrzeszenia LZS. |
||||
BIAŁOSTOCKI Marceli * (ur. 1876 - zm. 1953) - Doktor medycyny, lekarz i społecznik ze Strzemieszyc. Pochowany na cmentarzu w Strzemieszycach Wielkich. |
||||
BIELSKI G.S. * (ur. ?? - zm. ??) - Właściciel powstałej po roku 1900 firmy budowlanej w Dąbrowie. |
||||
BIEŃ Aleksy * (ur. 1894 - zm. 1977) - Działacz socjalistyczny, kierował PPS na terenie Zagłębia Dąbrowskiego w okresie poprzedzającym wybuch II wojny światowej, jak i po jej rozpoczęciu. Dyrektor Kasy Brackiej w Sosnowcu. Od 1911 roku członek PPS Frakcji Rewolucyjnej. W latach 19169-1917 organizator Pogotowia Bojowego PPS. W latach 1924-1925 i 1931-1939 był członkiem Rady Naczelnej, a od 1934 roku członkiem Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS. Prezydent Sosnowca w latach 1925-1929. Poseł na Sejm w kadencji 1928-1935. Podczas okupacji niemieckiej, działał w WRN. Po wyzwoleniu był członkiem PPS, a następnie PZPR. W 1948 roku został wykluczony z partii. Poseł na Sejm w latach 1947-1952. |
||||
BILEWICZ BRACIA * (ur. ?? - zm. ??) - Właściciele założonych w 1899 roku "Parowych Zakładów Cegielnianych Braci Bilewicz i Spółki". Przetrwały do wybuchu I wojny światowej. |
||||
BOCIANOWSKI Stanisław * (ur 25.10.1909 w Drużkowce - zm. 1996 w Dąbrowie Górniczej) - Znany i ceniony optyk dąbrowski. Działacz społeczno - kulturalny. Urodził się w Drużkowce koło Charkowa. Do Polski przyjechał wraz z ojcem w 1918 roku. Szkołę Powszechną ukończył w 1924 roku, następnie kurs techniczny w 1931 roku i kurs buchalteryjno-handlowy. Założył zakłąd zegarmistrzowski w Dąbrowie i oddział w Sosnowcu. Zakłady zajęte w 1942 r. przez Niemców. W okresie okupacji zajmował stanowisko kierownika w niemieckim zakładzie zegarmistrzowskim. Członek "Związku Orła Białego". W swoim domu przy ul. Konopnickiej, założył prywatne muzeum "Dom Pamiątek Przeszłości". Ostatni Prezes Dąbrowskiego Towarzystwa Muzycznego, założonego w 1900 roku. Organizator licznych imprez muzycznych i historycznych. Miłośnik muzyki Fr. Chopina. Był odznaczony między innymi Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Armii Krakowej, Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury. Spoczywa na cmentarzu w Dąbrowie Górniczej. |
||||
BOKALSKI Karol * (ur 07.11.1894 w Dąbrowie Górniczej - zm. 15.031967 w Warszawie) - Ojciec, również Karol, był inżynierem górnikiem w kopalni "Flora" w Gołonogu. Matka Anna pochodziła ze Strużyńskich. Uczęszczał do Siedmioklasowej Szkoły Handlowej w Będzinie. Bedąc w trzeciej klasie należał do Dąbrowskiego Kółka Wycieczkowego. Od 4-go kwietnia 1911 roku jest zastępowym w założonej przez Kazimierza Kierzkowskiego pierwszej w Zagłębiu Dąbrowskim drużynie skautowej. Jesienią 1911 roku Ksawery Piotrowski wspólnie z Karolem Bokalskim namówili część dąbrowskiej młodzieży, aby przeszła do pracy niepodległościowej w Dąbrowskim Kółku Wycieczkowym i skautingu. Dowodził następnie plutonem składającym się z dwóch zastępów, z których jeden był w Ząbkowicach, a drugi w Dąbrowie Górniczej. Do sukcesów Karola Bokalskiego należy zorganizowanie IV plutonu skautowego w Ząbkowicach i IV plutonu w Sosnowcu. Oczywiście, plutony te należały do pierwszej drużyny skautowej im. Dionizego Czachowskiego w Dąbrowie Górniczej. Dowodził tymi plutonami do 1913 roku, tj. do czasu wyjazdu na studia do Leoben, gdzie studiował w Akademii Górniczej. Do wybuchu pierwszej wojny światowej ukończył dwa semestry. W Leoben nie tylko studiował, ale także należał do Drużyny Strzeleckiej utworzonej tam wśród Polonii. Był w Drużynie Strzeleckiej sekcyjnym, drużynowym, a w końcu dowódcą plutonu. Wybuch pierwszej wojny światowej spowodował przerwanie studiów. Od sierpnia 1914 r. do października 1918 r. należał do Legionów Polskich, służył w drugim szwadronie 2 pułku ułanów. Przeszedł Kampanię Karpacką, Bukowińsko - Besarabską. W szarży pod Rokitną w czerwcu 1915 roku został ranny. Na podstawie rozkazu Dowódcy Okręgu Korpusu - Warszawa po 11 listopada 1918 r. reaktywowany został w Mińsku Mazowieckim V pułk ułanów Zasławskich. Jego bazą organizacyjną był szwadron z II pułku ułanów Legionów Polskich, stacjonujący w Mińsku Mazowieckim. Wśród 6 oficerów przynależnych przed reorganizacją do 2 pułku ułanów był ppor. Karol Bokalski. Z tego V pułku ułanów w pierwszych dniach stycznia 1919 r. pod dowództwem rotmistrza Jerzego Pytlewskiego do walki z Ukraińcami wyruszył dywizjon w składzie szwadronu, 2 i 4 szwadronu oraz plutonu C.K.M. Drugim szwadronem dowodził Karol Bokalski. Dywizjon ten był włączony do Grupy Organizacyjnej gen. Jana Edwarda Romera i uderzył przez Rawę Ruską w kierunku Lwowa. 15 kwietnia 1919 roku przez słabo strzeżone linie ukraińskie dywizjon przeszedł skrycie do Gródka Jagiellońskiego i dołączył do Grupy Operacyjnej gen. Władysława Sikorskiego. W Wielkanoc 1919 r. dywizjon kawalerii Jerzego Pytlewskiego, uderzając z Gródka Jagiellońskiego w kierunku Lwowa przełamał opór Ukraińców i dotarł do celu. Drugi szwadron ppor Karola Bokalskiego zajął wieś Horodnica i przechodząc lasami dostał się na tyły wroga oraz oczyścił południowe peryferie Lwowa z Ukraińców. Od 5 maja 1919 r. ppor Karol Bokalski wziął udział w kampanii wołyńsko - poleskiej. Po zakończeniu działań wojennych Karol Bokalski skierowany został do Grudziądza, gdzie od IX 1920 do X 1921 r. był instruktorem i wykładowcą w Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Sam również w tej uczelni podnosił swoje kwalifikacje. Od 1925 do 1927 r. był słuchaczem Wyższej Szkoły Wojennej, a po jej ukończeniu od IX 1927 do III 1929 r. szefem sztabu I Dywizji Kawalerii. W tym czasie awansował, 1 lipca 1925 roku uzyskał stopień majora, a 30 grudnia 1929 r. pułkownika dyplomowanego. W latach 1929-1933 został w Tarnowskich Górach zastępcą dowódcy 3 pułku ułanów, a od 1934 roku dowódcą I pułku ułanów Krechowieckich w Augustowie. Pułkownik dyplomowany Karol Bokalski był od IX 1939 r. szefem Biura Administracji Armii Ministerstwa Spraw Wojskowych. Następnie przez Rumunię, Jugosławię i Włochy dotarł do Francji, gdzie do 1940 roku pełnił funkcję szefa Sztabu Obozu w Coetquidan, a potem w obozie Vichy Z Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie od 22.08.1940 do 7.10.1940 r. był zastępcą, a później dowódcą Obozu Zgrupowania "Peebles". W latach 1940-1941 był oficerem operacyjnym 8 Kadrowej Brygady Strzelców. Od III.1941-V.1943 przebywał na wyspie Bute w Rothesay w Stacji Zbornej Oficerów. Następnie powołany został w 1943 r. do Inspektoratu Spraw Zarządu Wojskowego, a od 1945 r. służył w Centrum Wyszkolenia Piechoty, następnie był przekazany do dyspozycji dowódcy I Korpusu. W maju 1946 roku został komendantem Polskiego Biura Wojskowego w Inverary. Do kraju wrócił w lutym 1948 roku. Zamieszkał w Warszawie, gdzie również podjął pracę, ale już nie w wojsku. Posiadał liczne odznaczenia, a wśród nich: Order Virtuti Militari V klasy, Krzyż Walecznych, Złoty Krzyż Zasługi, Medal Pamiątkowy 1918-1920, Medal 10-lecia Odzyskania Niepodległości, Krzyż Oficerski "Korony Rumuńskiej", Defence Medal i War Medal. Został pochowany w Warszawie. |
||||
BOKALSKI Michał * (ur 29.09.1900 w Ostrowach Górniczych (dzielnica Sosnowca) - zm. 07.061966 w Katowicach) - Ojciec, również Karol, był inżynierem górnikiem w kopalni "Flora" w Gołonogu. Matka Anna pochodziła ze Strużyńskich. Rodzina po kupieniu posiadłości na Basiuli koło Ząbkowic wybudowała tam dom i zamieszkała. Od 1912 r. należał do 1 drużyny skautowej im. Dionizego Czechowskiego założonej w Dąbrowie Górniczej. Dzięki życzliwości Michała i jego starszego brata Karola, również skauta, zbiórki dąbrowskiej drużyny najczęściej odbywały się na Basiuli. Uczęszczał do Siedmioklasowej Szkoły Handlowej w Będzinie do 1 maja 1915 r. Do końca sierpnia tegoż roku służył w Legionach Polskich w 4 p.p. kompanii uzupełniającej. Od września 1915 r. do października 1918 r. pełnił funkcję zastępcy komendanta organizacji szkolnej w P.O.W. Okręg Zagłębia Dąbrowskiego. Będąc uczniem siódmej klasy wstąpił 1.XI.1918 r.na ochotnika do wojska. Służył w 7 pułku ułanów. W bitwie pod Lidą 17 kwietnia 1919 r. został ciężko ranny. W szpitalu przebywał do 1 sierpnia 1919 r. Za udział w pierwszej wojnie światowej otrzymał następujące odznaczenia: Krzyż Walecznych, Złoty Krzyż Zasługi, Medal za ratowanie ginących, Medal za wojnę 1920, Medal pamiątkowy, Krzyż P.O.W., Krzyż Legionowy. Kapral Michał Bokalski przeniesiony został 1 września 1919r. do Szkoły Podchorążych w Warszawie. Podporucznikiem Wojska Polskiego został mianowany po ukończeniu Szkoły Podchorążych 17 maja 1921 r. Skierowano go do szkoły pilotów. Od tego momentu rozpoczęła się jego przygoda lotnika. Odbył szereg kursów wojskowych, a prócz tego skończył Wyższą Szkole Lotnictwa przy Wyższej Szkole Wojennej. Z biegiem lat awansował na kolejne stopnie oficerskie, tak, że do wybuchu drugiej wojny światowej był już ppłk. pilotem. Zajmował zaś m.in. następujące stanowiska: był kierownikiem Stacji Doświadczalnej w Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa, dyrektorem Nauk w Lotniczej Szkole, wykładowcą w Wyższej Szkole Lotniczej w Warszawie, gdzie wykładał taktykę lotnictwa bombowego. Ponieważ miał uprawnienia do prowadzenia samolotu, korzystał z tej sposobności, przylatywał do Ząbkowic, zataczał koło na Basiuli oraz zrzucał wiązanki kwiatów dla matki i siostry. Wybuch II wojny zastał go w Dęblinie. Tam, do 4 września 1939 r. koordynował akcją dywizjonu X i XV, co nie było zadaniem łatwym, biorąc pod uwagę siły nieprzyjaciela. Dalszy jego udział w wojnie to obrona Warszawy, gdzie przebywał do 9 września. Gdy 8 września zanikła łączność z XV dywizjonem, sam poleciał z Warszawy pod Dęblina, aby przekazać rozkazy i wyjaśnienia. Po kampanii wrześniowej przez Rumunię dotarł do Francji, a w styczniu 1940 r. do Wielkiej Brytanii. Do 1941r. miał przydział do różnych obozów jako nadliczbowy. Od października 1941r. był oficerem łącznikowym w dowództwie Polskich Sił Powietrznych. W 1942 r. grono absolwentów Wyższej Szkoły Lotniczej w Warszawie rozpoczęło starania o wznowienie Wyższej Szkoły Lotniczej. Sprawa była o tyle pilna, że planowano rozbudowę Polskich Sił Powietrznych i uzyskano zgodę władz brytyjskich na utworzenie w bliskiej przyszłości zalążków polskich sztabów w dowództwie R.A.F.. W szkoleniu pilotów dużą zasługę ma komendant Wyższej Szkoły Lotniczej na obczyźnie płk. pil. Michał Bokalski. Winston Churchill, którego nie można posądzić o sympatię do Polski, wypowiedział pod adresem naszych lotników znamienne słowa: "Jeszcze nigdy tak wielu nie zawdzięczało tak wiele, tak nielicznym". Płk. Michał Bokalski nie tylko uczył innych, ale i sam przeszedł podstawową i wyższą szkołę pilotażu. W sierpniu 1944 r. przydzielony do 31 Bazy, w listopadzie 1944r. do 301 Dywizjonu, wykonywał też loty bojowe. Od kwietnia 1945 był lotniczym zastępcą szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Ponownie został oficerem łącznikowym w dowództwie Polskich Sił Powietrznych od października 1945r. Za udział w drugiej wojnie światowej otrzymał następujące odznaczenia: Krzyżem Walecznych, Medalem Lotniczym (czterokrotnie) oraz Brytyjskim Order of the British Empire, Officer (OEE). Wrócił do kraju 11 czerwca 1948 roku. Rozkazem Ministra Obrony Narodowej przeniesiono go w stan spoczynku. Miał 48 lat, mógł jeszcze dużo zrobić dla obronności kraju, ale ówczesna władza była innego zdania i zrezygnowała z jego wielkiej wiedzy i doświadczenia wojskowego. Bokalski musiał podjąć pracę w instytucjach cywilnych. Od 1.09.1948 do 31.03.1949 pracował w Przedsiębiorstwie Mechanizacji Budowy i Sprzętu Budowlanego w Gliwicach, zajmując stanowisko kierownika administracyjno-finansowego. Od 1.04.1949 - 1.05.1950r. w Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego Nr 10 w Chorzowie Batorym był kierownikiem bazy gospodarczej. Do 1.03.1951 r. pracował w Zakładzie Budowy Kolei Piaskowej Chorzów - Batory, Centrali Sprzętu i Transportu Chorzów - Batory, Zakładzie Robót Budowlanych "Wschód" Chorzów - Batory. Dopiero w szopienickim Zjednoczeniu Instalacji Przemysłowych jako referent produkcji pomocniczej zatrudniony był do przejścia na emeryturę. Tak złożyło się, że cała rodzina Bokalskich (t.j. dwie siostry i dwóch braci) nie zostawiła potomstwa, wobec tego posiadany na Basiuli majątek zgodnie przekazała Zarządowi Wojewódzkiemu Związku Inwalidów Wojennych w Katowicach. Płk. pil. Michał Bokalski, gdy wrócił po wojnie do kraju, zamieszkał w Katowicach przy ul. 27 Stycznia 36/5. Odwiedzał często Basiulę, z którą był bardzo uczuciowo związany. Zmarł na marskość wątroby w klinice w Katowicach. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Dąbrowie Górniczej - Gołonogu 11 czerwca 1966 r. Na grobie jest płyta, a na niej trudny już do odczytania napis informacyjny, kto tu spoczywa. |
||||
BRAUNSTEIN A. * (ur. ?? - zm. ??) - Wykupił "Dąbrowską Fabrykę Maszyn" w 1895 roku. |
||||
BROK Stanisław * (ur. 28.06.1892 - zm. 31.05.1955) - Nauczyciel i wieloletni dyrektor Szkoły Powszechnej nr 1 w Gołonogu. W 1908 roku ukończył Szkołę Powszechną i kontynuował naukę korespondencyjną w gimnazjum tomaszowskim. Uzyskał prawo do nauczania w szkole powszechnej. Pracował jako kreślarz tablic poglądowych Szkoły Górniczej w latach 1913 - 1915. Od 1915 roku zostaje kierownikiem Szkoły Powszechnej w Gołonogu. Piastuje to stanowisko do 1953 roku. W okresie okupacji niemieckiej był zakładnikiem więzionym w Guzen w okresie od 12.01.1940 do 14.10.1940 roku. |
||||
BRONIEWSKI Władysław * (ur. 17.12.1897 w Płocku, zm. 10.02.1962 w Warszawie) - polski poeta, tłumacz, żołnierz, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Przebywał w listopadzie 1930 roku w Dąbrowie Górniczej u swojego przyjaciela, mecenasa Zenona Chmielewskiego. Pobyt swój uwiecznił pisząc wiersz pt. "Zagłębie Dąbrowskie". Pochodził z rodziny inteligenckiej o szlacheckich korzeniach. Uczył się w Gimnazjum Polskim w Płocku, współzałożyciel półtajnej drużyny skautów. W 1915 r. w wieku 17 lat wstąpił do Legionów Piłsudskiego. Walczył w 4 pułku piechoty Legionów. Brał udział w bitwie pod Jastkowem koło Lublina. Otrzymał Srebrny Krzyż Orderu Wojennego Virtuti Militari i czterokrotnie Krzyż Walecznych. W 1918 r. brał udział w manifestacyjnym pochodzie do kwatery Piłsudskiego. Za udział w kryzysie przysięgowym został internowany w Szczypiornie. Zwolniony z obozu zdał maturę jako ekstern, po czym wstąpił na Uniwersytet Warszawski. Działał w Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1930 był na krótko aresztowany i osadzony wraz z Janem Hemplem i Aleksandrem Watem w areszcie miejskim w Warszawie. Aresztowanym pomógł Bolesław Wieniawa-Długoszowski, adiutant marszałka Piłsudskiego. W 1939 roku w obliczu zagrożenia najazdem niemieckim, Broniewski opublikował słynny wiersz Bagnet na broń. We wrześniu 1939 roku zgłosił się na ochotnika do wojska. Przejechał z Warszawy przez Lublin i Lwów do Tarnopola. 12 września został przydzielony do Ośrodka Zapasowego 28 Dywizji Piechoty w Zbarażu. Był świadkiem wkroczenia Armii Czerwonej do Lwowa we wrześniu 1939. Sowieci rozpoczeli wydawanie polskojęzycznego Czerwonego Sztandaru, publikował on również przedwojenne wiersze Broniewskiego. Cenzura sowiecka nie dopuściła jednak do wydawania jego utworów o treści patriotycznej. Został aresztowany. W maju 1940 roku trafił do więzienia śledczego NKWD na Łubiance, gdzie spędził trzynaście miesięcy. Po wybuchu wojny niemiecko-rosyjskiej wywieziono go do Saratowa, a następnie do Ałma Aty, gdzie 7 sierpnia 1941 r. został wypuszczony po amnestii wynikającej z układu Sikorski-Majski. Wstąpił do armii polskiej formowanej w ZSRR pod dowództwem gen. Władysława Andersa. Pracował w ambasadzie polskiej w Kujbyszewie. W 1942 roku ewakuował się wraz z oddziałami polskimi do Iranu, później wraz z 2 Korpusem Polskim poprzez Irak trafił do Palestyny. W okresie powojennym początkowo tworzył poezję polityczno-propagandową, później utwory refleksyjne o motywach osobistych. W czasach stalinizmu był poetą głęboko zaangażowanym w budowę nowej rzeczywistości. Odmówił jednak napisania słów nowego hymnu polskiego, z czego propozycją zwrócił się do niego Bolesław Bierut. Wręczył mu podobno tylko kartkę z napisem "Jeszcze Polska nie zginęła". Poeta zmarł na raka krtani w Warszawie 10 lutego 1962 roku. Odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, Orderem Budowniczych Polski Ludowej i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Twórczość: Wraz z S. R. Standem i W. Wandurskim opublikował Trzy salwy - pierwszy polski manifest poetów proletariackich. Jego poezja była silnie związana z własną biografią i przeżyciami, a także doświadczeniami narodu polskiego i działaczy ruchu robotniczego, miała wyraźne akcenty rewolucyjne i patriotyczne. Wśród jego utworów jest też liryka żołnierska. Twórczość poetycka: Wiatraki (1925), Dymy nad miastem (1927), Troska i pieśń (1932), Krzyk ostateczny (1938), Bagnet na broń (1943), Drzewo rozpaczające (1945), Słowo o Stalinie (1949), Nadzieja (1951), Anka (1956), Wiersze i poematy (1962). Broniewski był również autorem wierszy dla dzieci: Zegary, Sam do szkoły, Literki, Wróżby, Gramy w zielone, Parowóz, Kominiarz, Popiel i Piast. Był także tłumaczem literatury rosyjskiej i niemieckiej. Tłumaczył m.in.: Fiodora Dostojewskiego (Skrzywdzeni i poniżeni, Białe noce), Aleksego Tołstoja (Droga przez mękę - dwie pierwsze części; trzecia wspólnie z Wacławem Rogowiczem), Mikołaja Gogola (Martwe dusze), Władimira Majakowskiego, Siergieja Jesienina, Bertolta Brechta. |
||||
BRYŁKIN Dymitr * (ur. ?? - zm. ??) - 06.12.1889 roku został Dyrektorem Szkoły Górniczej w Dąbrowie, stając na czele pierwszej klasy liczącej 30-tu słuchaczy. |
||||
BUCHBACH G. Samuel * (ur. ?? - zm. ??) - Sztygar w kopalni "Reden", urzędnik górniczy z Tarnowskich Górach. Kierował kopalnią wraz ze sztychmistrzem Haynem. Pozostaje w Dąbrowie po klęsce Prus i utworzeniu Księstwa Warszawskiego. W latach 1813-14 dzierżawił kopalnię "Reden" i hutę ałunu. |
||||
BUKOWIECKA Zofia * (ur. 28.04.1844 w Brzozowej k. Opatowa - zm. 20.03.1920 w Warszawie) - z domu Konarska. Pisarka. Mieszkała w Dąbrowie w latach 1891 - 1897. Jej męzem był BUKOWIECKI Ludwik (1836-1869) lekarz i powstaniec. Autorka wydanej w 1896 roku pierwszej powieści całkowicie poświęconej Dąbrowie pt. "Historia o Janku górniku". Utwór o dość naiwnej fabule, ale za to przedstawiający dość dokładne opisy wyglądu i stosunków panujących w ówczesnej Dąbrowie. Autorka powieści dla dzieci poświęconych dylematom moralnym i problematyce społecznej między innymi "Jak się dusza budziła w Józiu" z 1901 roku. Jej syn był radcą prawnym w jednej z kopalń dąbrowskich. |
||||
BURSKI Bolesław * (ur. 01.09.1905 - zm. 26.03.1984) - Pseudonim "Gęsicki-Jasieński". Działacz harcerski, żołnierz ruchu oporu. Założyciel Narodowej Organizacji Bojowej w Dąbrowie Górniczej i Związku Orła Białego. Komendant hufca "Szarych Szeregów" na Mokotowie. W latach 1941-42 był komendantem Tajnej Szkoły Podchorążych Praga - Żoliborz. Został aresztowany 26.12.1942 roku i osadzony w obozach w Majdanku a następnie Oświęcimiu Brzezince. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych, oraz pośmiertnie Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. |
||||
BUTANOWSKI Łukasz * (ur. ?? - zm. ??) - Ślusarz przy fabrykach górniczych w Dąbrowie. W 1844 roku poszukiwany za przynależność do spisku politycznego. Uciekł podczas transportu na śledztwo. |
||||
BYKOWSKI Jaksa Czesław * (ur. 28.04.1893 w Łodzi - zm. 29.05.1943 r. na Pawiaku w Warszawie) - herbu Gryf. Naukę rozpoczął w łódzkiej szkole powszechnej im. św. Tomasza. Na przełomie XIX i XX w. rodzina Bykowskich przyjechała do Dąbrowy Górniczej. Ojciec jego, Antoni Stanisław, miał za zadanie zorganizować ruch spółdzielczy w Zagłębiu Dąbrowskim. Czesław początkowo uczęszczał do dąbrowskiej szkoły powszechnej, a później do Siedmioklasowej Szkoły Handlowej w Będzinie. We wrześniu 1908 r., wraz z kolegami z tej samej szkoły: Edwardem Gemborkiem, Kazimierzem Kierzkowskim, Stefanem Piotrowskim, Karolem Wieczorkiewiczem założył Dąbrowskie Kółko Wycieczkowe (DKW). Z nazwy była to organizacja turystyczna, ale faktycznie spełniać miała zupełnie inne zadanie - konspiracyjnej organizacji młodzieżowej o charakterze niepodległościowym. Do DKW należała zaufana młodzież z całego Zagłębia Dąbrowskiego - uczęszczająca do szkół średnich, jak również pracująca. Program działania DKW zawarty był w dziewięciu kanonach: Dąż Ku Wyżynom, Dzieła Kochaj Wielkie, Duszę Kształć Własną, Dąż Ku Wiedzy, Dolę Kuj Własną, Dzielność Kształć Wytrwale, Dąż Ku Wolności, Dobro Krajowe Wznoś, Domem Kraj Wolny. Treści zawarte w tych kanonach były dla niego drogowskazem na całe życie w pracy społecznej i narodowej. Maturę uzyskał Czesław Jaksa Bykowski w 1910 r. w Siedmioklasowej Szkole Handlowej w Będzinie - w tym czasie ukończenie szkoły średniej było bardzo wielkim osiągnięciem. Następnie rozpoczął studia w Genewie, jednak wybuch I wojny światowej nie pozwolił mu kontynuować nauki. Uważał bowiem, że w czasie, gdy decydują się losy Polski, powinien być w kraju. Od najmłodszych lat związany był z młodzieżowym ruchem niepodległościowym rozwijającym się na terenie Zagłębia Dąbrowskiego. Od 3 kwietnia 1911 r. należał do pierwszej drużyny skautowej im. Dionizego Czachowskiego w Dąbrowie Górniczej. Był w niej plutonowym i tym samym należał do pionierów ruchu skautowego w Zagłębiu Dąbrowskim. Pluton jego składał się ze skautów zamieszkujących w Dąbrowie Górniczej. W 1914 r. gdy wybuchła I wojna światowa, Czesław Jaksa Bykowski wstąpił do Legionów Polskich. Służył w Pierwszej Brygadzie i był z tego dumny. Z zawodu był nauczycielem, uczył geografii. Początkowo pracował w szkole wiejskiej w Sitkówce k/Chęcin, a następnie w gimnazjum im. Tomasza Niklewskiego w Warszawie. Przychodził nieraz na zajęcia w szkole w mundurze legionisty. Cenił on sobie ten mundur i uczył tym samym młodzież polską szacunku do niego. W szkole był opiekunem drużyn harcerskich, ale sam nie był już czynnym instruktorem. Z wielkim zaangażowaniem pracował w Zakładzie dla Niewidomych w Laskach k/Warszawy. Organizował wycieczki dla młodzieży i osób dorosłych. Wydał w 1928 r. książkę p.t. "Wycieczki i ich organizacja i znaczenie w pracy oświatowej wśród dorosłych". Godnym podkreślenia jest fakt, że książka ta wydana została przez Zarząd Główny Związku Strzeleckiego, którego komendantem był jego przyjaciel z będzińskiej szkoły mjr Kazimierz Kierzkowski. W 1920 r. Czesław Jaksa Bykowski ożenił się z Zofią Sikorską, kurierem w Pierwszej Brygadzie Legionów Polskich. Za ofiarną służbę, pełną poświęcenia i męstwa w latach walki o niepodległą Polskę odznaczona została Orderem Virtuti Militari. Zofia Bykowska była komendantką Żeńskiej Chorągwi ZHP w Warszawie. Czesław i Zofia Bykowscy mieli troje dzieci, dwie córki i jednego syna. Syn zmarł niedługo po urodzeniu w 1935 roku. Obie córki były harcerkami. Gdy wybuchła II wojna światowa, cała rodzina Czesława Jaksy Bykowskiego wstąpiła do konspiracji, należała do Armii Krajowej. W okresie okupacji Czesław Jaksa Bykowski nie przestał wykonywać swej pracy zawodowej, prowadził tajne nauczanie. Była to bardzo potrzebna i jednocześnie niebezpieczna walka z wrogiem o ducha polskiej młodzieży. Za pomoc udzielaną Żydom gestapo aresztowało 17 maja 1943 r. Czesława Jaksę Bykowskiego, jego żonę Zofię i córkę Annę. Córki Danuty nie było tej nocy w domu, co ją uratowało. 29 maja 1943 r. na Pawiaku rozstrzelano 600 osób. W tej grupie była trzyosobowa rodzina Bykowskich. Ciała rozstrzelanych Polaków spalono na stosie w getcie. |
||||
| - |
||||
|
||||
CHMIELEWSKI Zenon * (ur. ?? - zm. ??) - Adwokat dąbrowski, prywatnie przyjaciej Władysława Broniewskiego. Odznaczony medalem Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata wraz z Małżonką Barbarą (1987). Przyczynił się do zainteresowania władz miejskich pozostałościami dawnego cmentarza żydowskiego w Dąbrowie Górniczej. Dzięki niemu udało się uratować elementy 21 nagrobnych macew, które zostały ułożone wokół powstałego obelisku upamietniającego miejsce po dawnym cmentarzu. Uroczyste odsłonięcie miało miejsce 19-go sierpnia 1993 roku w obecności władz miejskich i gości z Izraela. |
||||
CHOROSZEWSKI Wincenty, Ignacy * (ur. 1845 w Wilnie - zm. 1901) - Urodził się w Wilnie w rodzinie ziemiańskiej. Inżynier, górnik i działacz społeczny. Ukończył gimnazjum wileńskie i Instytut Górnicztwa w Petersburgu. W latach 1866 - 1876 pracował w Dąbrowie. Został naczelnym zawiadowcą huty "Bankowej". Współpracował w redagowaniu "Przeglądu Technicznego". Był jednym z inicjatorów utworzenia w Dąbrowie Szkoły Górniczej oraz jej zwierzchnikiem z ramienia Rządowych Zakładów Górniczych. W kościele Matki Boskiej Anielskiej wmurowano poświęconą mu tablicę pamiątkową. |
||||
CIEPLAK Jan * (ur. 17.08.1857 w Dąbrowie - zm. 17.02.1926 w Passaic) - Urodził się w rodzinie górniczej. Arcybuskup wileński, działacz charytatywny i społeczny. Ukończył gimnazjum w Kielcach (1873). W 1873 wstąpił do Seminarium Duchownego w Kielcach, które ukończył w 1878 roku, by podjąć dalszą naukę w tym kierunku w Akademii Duchownej w Petersburgu. Święcenia kapłańskie odebrał 24.07.1881 roku. W 1901 roku uzyskał tytuł doktora teologii. Za działalność wśród zesłańców syberyjskich został osadzony wielokrotnie w więzieniach rosyjskich, skazany na karę śmierci, zamienioną później na 10 lat więzienia. Po wydaleniu go przez władze carskie, udał się do Nowego Jorku (listopad 1925 r.), gdzie spotkał się między innymi z ówczesnym Prezydentem Stanów Zjednoczonych, Coolodge'm. Zmarł w Passaic (New Jersey), a ciało sprowadzono do Wilna, gdzie spoczęło w tamtejszej katedrze. |
||||
CIEPLAK Julian * (ur. ?? - zm. ??) - W 1914 roku był sołtysem kolonii Reden. |
||||
CIEPLAK Zygmunt * (ur. 06.04.1890 w Dąbrowie - zm. 22.02.1942 w Mauthausen-Gusen) - Ukończył szkołę elementarną i gimnazjum nauczycielskie w Ursynowie. Jeden z nauczycieli dąbrowskich. Od 1911 roku w zawodzie a od 1915 kierownik szkoły w Dąbrowie. Aresztowanych po strajku w 1917 roku, który objął swym zasięgiem cały teren austriackich władz okupacyjnych. Podczas I wojny światowej organizował oddziały Milicji Ludowej. Prezydent Dąbrowy Górniczej w okresie od 07.01.1928 r. do 28.01.1929 roku. Wraz z Cezarym Uthke przywieźli z Wiednia plany zabudowy willowej w dzielnicy "Staszic" na osiedlu Legionowo. 1-go września 1939 roku wraz z Teofilem Trzęsimiechem i Janem Cupiałem, zorganizowali oddziały milicji, które miały zapobiegać szerzeniu się paniki wojennej. Aresztowany przez Niemców w lutym 1940 roku. Zginął w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen. |
||||
CIESIELSKI Józef * (ur. ?? - zm. ??) - Młynarz z Okradzionowa. Odkupił młyn nad rzeką Biała Przemsza od Skalskiego w XIX wieku. Młyn został zlikwidowany w latach 40-tych XX wieku. |
||||
CIESZKOWSKI Józef Patrycjusz * (ur. 08.03.1798 w Czubrowicach w powiecie Racławickim - zm. 12.06.1867 w Strzemieszycach Małych) - Mieszkał w Strzemieszycach Małych. Szlachcic po ojcu Franciszku herbu Zerwijkaptur. Matką była Rozalia z Długoborskich. Absolwent gimnazjum w Opolu. Wychowanek akademii górniczej w Kielcach, gdzie przebywał w latach (1817-1820). W roku 1820 był asystentem inżynierii Dozorstwa Olkusko- Siewierskiego, w 1823 roku pracował w kopalni Galmanu w Sławkowie. Studiował również w uczelniach na Śląsku i w Anglii. W 1831 roku został zawiadowcą kopalń, a w 1834 roku awansował na następcę Szumana na stanowisku naczelnika w górnictwie dąbrowskim. Był na tym stanowisku 30 lat. Znakomity specjalista, kształtował polskie słownictwo fachowe z dziedziny górniczej. Wprowadzał w górnictwie dąbrowskim szereg unowocześnień. Do najważniejszych trzeba zaliczyć szyny żelazne z wagonikami ciągnionymi przez konie w transporcie chodnikowym, oraz wprowadzenie do użycia obudowy filarowej. Wprowadził wówczas innowacyjną metodę eksploatacji pokładów węgla zwaną dąbrowską lub zagłębiowską, polegającą na eksploatacji pokładów grubymi warstwami. Większość w Okręgu Zachodnim pokładów węgla została odkryta przez Cieszkowskiego, co dało podstawę do otwarcia nowych kopalń: "Cieszkowski" (1846), "Szuman" (1864), "Łabęcki" (1865), " Hieronim"(1867), " Nowa"( 1867). Cieszkowski odkrył trzy pokłady, z których węgiel był wykorzystywany do produkcji koksu stosowanego w Hucie Bankowej. Cieszkowski rozbudował znacznie kopalnię "Ksawery". Swoje spostrzeżenia i wyniki badań opublikował w raporcie, w którym m.in. zamieszczony jest opis kopalni galmanu " Anna" w Strzemieszycach Małych, " Leonidas" koło Sławkowa oraz płuczki galmanu "Strzemieska" i "Bobrek". Około 1850 roku wprowadził pojęcie "Zagłębie Dąbrowskie", które określało charakter regionu gospodarczego z przewagą górnictwa i hutnictwa. Wprowadził do polskiego języka technicznego wiele nowych słów w miejsce powszechnie używanych słów niemieckich jak np. nakład, pokład, przecinka, pokład, pochylnia lub włam. Współdziałał przy budowie domów dla robotników. Przyczynił się do założenia szkół dla dzieci górników w Niemcach (obecnie Klimontów) i na Ksawerze (dzielnica Będzina). Działalność Cieszkowskiego została doceniona przez Senat Wolnego Miasta Krakowa, który zapraszał go do prac merytorycznych nad założeniami ustawodawstwa górniczego. W 1903 roku wraz z Ludwikiem Munchheimerem zbudowali przy dzisiejszej ulicy Sobieskiego, budynek zwany "Bagatelą", który był siedzibą dąbrowskiego teatru. Został pochowany w Strzemieszycach Małych. |
||||
CIESZKOWSKI Michał * (ur. ?? - zm. ??) - W 1903 roku wraz z Ludwikiem Muenheimerem, wybudował teatr prywatny z cukiernią "Bagatela" w Dąbrowie przy ulicy Szosowej 1. Teatr ten spłonął podczas I wojny światowej. |
||||
CIESZKOWSKI Teodor * (ur. 1833 w Ochnówce na Wołyniu - zm. 10.04.1863 w Leśniakach Broszęckich) - Kuzun Józefa Cieszkowskiego. Urodził się w dziedzicznym majątku Ochnówka, w pow. włodzimierskim na Wołyniu z ojca Stanisława i matki Henryki z hr. Krasickich. Studiował medycynę na Uniwersytecie kijowskim, skąd został relegowany. Wówczas udał się do Włoch i wstąpił w 1861 do założonej przez gen. Ludwika Mierosławskiego Polskiej Szkoły Wojskowej w Cuneo. Uczestnik Powstania Styczniowego 1863 roku. Wyróżniony za waleczność stopniem pułkownika, z powodu odniesionej rany pozostał na krótko w Dąbrowie jako komendant tego obszaru. Zorganizował nowy oddział powstańczy liczący 200 osób, za dobrze sprzedany śląskim kupcom cynk, zabrany z miejscowej huty Konstanty. 5 lutego wyruszył ze Sławkowa do Maczek. Zdobycznym pociągiem składającym się z 2 lokomotyw i 10 wagonów, powstańcy przejechali przez Ząbkowice i Dąbrowę do Sosnowca zwanego wówczas SOSNOWICAMI. Dowodząc kosynierami zdobył dworzec kolejowy w tym mieście, jednak został ranny w rękę. Na czele nowego 150 osobowego oddziału wyruszył natychmiast, ścierając się z wrogiem pod Siewierzem i w Koziegłowach. Dopiero 26 lutego 1863 roku we wsi Panki koło Częstochowy, silnie uzbrojone i liczebniejsze oddziały moskiewskie natarły na oddział CIESZKOWSKIEGO. 1 marca rozbił Rosjan pod Mrzygłodem. Następnie połączył się pod Pieskową Skałą z oddziałem gen. Mariana Langiewicza, który wyznaczył mu zadanie sformowania partii w okolicach Piotrkowa. 14 marca wszedł z oddziałemdo Radomska, skonfiskował 6000 tys. rubli, kilka koni i rozbroił 8 piechurów. Ścigany udał się w Wieluńskie, podążając w kierunku Radoszewic zniszczył mosty na Warcie w Działoszynie i w Lisowicach. W dniu 27 marca 1863 był goszczony przez Ludwika Niemojewskiego w dworze w Radoszewicach. Jego oddział liczył ok. 500 ludzi, w tym ok. 100 na koniach. Tutaj dopadła go rosyjska grupa pościgowa (2 roty piechoty i sotnia kozaków) dowodzona przez płk. Pisanko. Doszło do zaciętej walki, powstańcy wycofali się w kierunku Kiełczygłowa. 10 kwietnia pod Broszęcinem doszło do walki, w czasie której Cieszkowski został trafiony kulą w pierś. Wyniesiony z pola walki przez dwóch powstańców Peka i Szankowskiego został dobity w dworze w Leśniakach Broszęckich przez oficera rosyjskiego z garnizonu wieluńskiego kpt. Rafałowicza. Nie zachowała się jego mogiła. Rosjanie spalili dwór po uprzednim jego obrabowaniu. |
||||
CIUK Edward * (ur. 10.10.1909 w Łagiszy koło Będzina - zm. 08.03.1995 w Warszawie) - geolog, specjalista geologii złóż węgli brunatnych oraz geologii trzeciorzędu na Niżu Polskim. Pochodził z rodziny kolejarskiej. Ukończył Wydział Górniczy Państwowej Szkoły Górniczej i Hutniczej im. Stanisława Staszica w Dąbrowie Górniczej (1934). Pracuje jako asystent nauczyciela od 1934 roku, a od 1937 jako wykładowca geologii w macierzystej szkole. Eksternistycznie zdał maturę ogólnokształcącą w gimnazjum w Sosnowcu. W 1938 rozpoczął naukę na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie zamierzał studiować geologię i geografię. W 1939 został współpracownikiem Państwowego Instytutu Geologicznego. We wrześniu 1939 wziął udział w walkach odwrotowych Armii Kraków, jako plutonowy w Batalionie Obrony Narodowej. W tych walkach przeszedł od Zagłębia do Janowa Lubelskiego. Do roku 1943 pracje jako górnik dołowy w kopalni węgla kamiennego Mars, w Łagiszy, następnie jako kreślarz w biurze mierniczym Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego Saturn. W kwietniu 1945 zgłosił się do reaktywowanego w Krakowie Państwowego Instytutu Geologicznego. Pracując w "Sztygarce", zgromadził rozproszone okazy geologiczne i dokonał ich ponownej klasyfikacji, uruchamiając po zakończeniu II wojny światowej Muzeum Geologiczne w DG. Został Honorowym Obywatelem Dąbrowy Górniczej. W roku 1947 przeniósł się do Warszawy. Do 1954 roku był kierownikiem Działu Węgli Brunatnych w Wydziale Węgli kierowanym przez Stanisława Doktorowicz-Hrebnickiego. W 1951 rozpoczął prace rozpoznawcze i poszukiwawcze złóż węgla brunatnego w Polsce. W 1954 objął stanowisko kierownika Zakładu Złóż Węgli, zamienionego później na Zakład Geologii Złóż Węgla Brunatnego, którym kierował do 1978. W 1955 uzyskał dyplom ukończenia Akademii Górniczo-Hutniczej, na Wydziale Geologiczno-Poszukiwawczym. W 1956 za wybitne osiągnięcia zawodowe został mianowany docentem w Instytucie Geologicznym w Warszawie. Stanowisko i tytuł naukowy profesora nauk przyrodniczych uzyskał w 1972. Przeszedł na emeryturę w 1979, nadal pracując jako konsultant naukowy. Otrzymał m.in. Krzyż Oficerski Polonia Restituta, Nagrodę Państwową i Złotą Odznakę Zasłużonego Pracownika Państwowego Instytutu Geologicznego. Spoczywa na cmentarzu Warszawa - Brudno. |
||||
CUPIAŁ Jan * (ur. 1882 - zm. 31.03.1941 w Dachau) - Działacz robotniczy, poseł socjalistyczny. Wstąpił do PPS w 1905 roku jako członek organizacji w Myszkowie. W czasie rewolucji 1905 roku, brał czynny udział w organizowaniu demonstracji w Zawierciu i okolicach. Po emigracji w 1909 roku wrócił do Zagłębia Dąbrowskiego. Z powodu działalności politycznej, wielokrotnie więziony w Będzinie i wysłany na zesłanie do Rosii. Jednak ze względu na przepełnienie więzień, został skierowany do Rygi. Przebywał na Krymie i Kaukazie. W 1915 roku wyjechał do Charkowa. W 1917 roku został wybrany członkiem RDR i skierowany do pracy wśród robotników w Zaglębiu Dąbrowskim. W latach 1918 - 1939, był sekretarzem OKR. Główny inicjator budowy "Domu Ludowego" (późniejszego kina Bajka). W okresie II wojny światowej tworzył "trójki bojowe". Działał w Gwardii Ludowej. Aresztowany przez niemckie Gestapo 12 kwietnia 1940 roku i wywieziony do obozu w Dachau, gdzie został stracony. |
||||
CYGROŃ Marek * (ur. 1961 w Dąbrowie Górniczej - ??) - Ukończył Politechnikę Śląską w Gliwicach uzyskując tytuł mgr inż. mechanika. Wiceprezes zarządu w prywatnej firmie PPH "Elma-Plast" sp. z o.o. Jest członkiem Rady Zagłębiowskiej Izby Gospodarczej. Zastępca Prezydenta Miata Dąbrowa Górnicza w okresie od 11.11.2002 do 07.07.2003 roku. |
||||
CZARNIECKI (ksiądz) * (ur. ?? - zm. ??) - Ksiądz parafii w Będzinie, który dojeżdzał do kapliczki św. Marka w Dąbrowie, by tam odprawiać msze swięte. Przypisuje się mu przebudowę kaplicy z drewnianej na murowaną, po Powstaniu Styczniowym 1863 roku, którego był czynnym uczestnikiem jako zaprzyjaźniony kapelan oddziałów Teodora Cieszkowskiego, podczas jego pobytu w Dąbrowie. |
||||
| - |
||||
| - |
||||
|
||||
DANECKI Józef * (ur. ?? - zm. ??) - Właściciel założonej w 1898 roku na redenie piekarni i młyna parowego "Antoni". |
||||
DĄBSKI Jakub * (ur. 19.06.1885 w Chrzanowicach - zm. 29.11.1981 w Dąbrowie Górniczej) - Do Zagłębia trafił wraz z rodzicami w 1890 roku. Jeden z pionierów działalności spółdzielczej w Dąbrowie. W 1912 roku trafia na carską zsyłkę do obozu na Syberii. Wybuch rewolucji 1917 roku, umożliwił mu powrót do Dąbrowy Górniczej. W latach 1925 - 1927 był członkiem grupy założycielskiej w pierwszej spółdzielni spożywców "NADZIEJA". Jeszcze przed wyzwoleniem, na tajnym zebraniu PPR, zostaje wybrany przyszłym Prezydentem Dąbrowy Górniczej, które to stanowisko piastował w okresie od 27.01.1945 r. do 14.03.1945 r. Ustąpił ze stanowiska ze względów zdrowotnych. Autor książki pt. "70 lat pod czerwonymi sztandarami" (1974). Pochowany został w kwaterze bojowników o wolność i demokrację na dąbrowkim cmentarzu. |
||||
DEMBOWSKI Jan * (ur. ?? - zm. ??) - Starosta, który na spornych terenach między Dąbrową a lasem Radocha, osadzał kolonistów w połowie XVIII wieku. Rozpoczął budowę karczmy, która została zburzona przez protestujących mieszczan. |
||||
DŁUGOSZEWSKI Andrzej Wawrzyniec Karol * (ur. 20.08.1821 w Krakowie - zm. 12.02.1892) - Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej herbu Wieniawa. Ukończył gimnazjum świętej Anny w Krakowie, a następnie został słuchaczem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po roku studiów opuszcza Kraków i wyjeżdza do pracy w górnictwie. Wstępuje do Korpusu Górniczego. Pracę zaczął jako prosty górnik w kopalni galmanu "Anna" w Strzemieszycach. W 1842 roku Bank Polski wysyła go na studia górnicze w Tarnowskich Górach, które ukończył w 1848 roku. Został asystentem nadzoru kopalń, następnie nadsztygarem a w 1963 roku został mianowany na starszego zarzadcę kopalń Okregu Zachodniego. Po wypadku w 1866 roku, obejmuje stanowisko urzednika do specjalnych poruczeń Zachodniego Okregu Górniczego. Przechodzi na emeryturę w 1870 roku. |
||||
DRĄŻKIEWICZ Tadeusz * (ur. 22.09.1932 w Dąbrowie Górniczej - zm. 18.10.2009 w Sosnowcu) - Przez ostatnie 50 lat swego życia mieszkał w Sosnowcu. Przez te lata wypracował własny styl artystyczny. Uprawiał grafikę, malarstwo i z wielką pasją rysunek. Zajmował się grafiką użytkową, malarstwem sztalugowym i monumentalnym, mozaiką, formami przestrzennymi, projektowaniem wnętrz i aranżacją wystaw. Brał udział w 78 (co najmniej) wystawach zbiorowych oraz 46 prezentacjach indywidualnych. Jest laureatem wielu nagród i wyróżnień za malarstwo i plakat. Ma w swoim dorobku kilkadziesiąt spotkań autorskich z młodzieżą. Jego mozaiki, malarstwo ścienne czy płaskorzeźby można spotkać m.in. w przejściu podziemnym przy b. kopalni "Sosnowiec" - mozaika pt. GENEZA oraz mozaika z polichromią pt. "WOLNE PTAKI" ; płaskorzeźba pt. "KOPALNIA" w dawnym budynku DZPW - obecnie Sąd Rejonowy (Sosnowiec, ul. Kaliska) ; wnętrza i mozaika w klubie NOT-u kop. Niwka-Modrzejów ; ściana na dawnym budynku DK "Metalowiec" ; malarstwa ścienne na osiedlu Narutowicza i Zamkowa w Sosnowcu ; mozaika na basenie Szkół Technicznych nr 1 w Sosnowcu. Prace artysty znajdują się także w zbiorach muzealnych i kolekcjach prywatnych w kraju oraz za granicą, m.in. w: Belgii, Ukrainie, Rosji, Anglii, Armenii, Gruzji, Niemczech, Holandii, Izraelu, Szwecji, Chinach, Tunezji, Bułgarii, Austrii, Stanach Zjednoczonych,Kanadzie i we Włoszech. Był Członkiem Grupy Zagłębie. Od kilku lat zmagał się z ciężką chorobą. Pochowany 21 października 2009 roku na cmentarzu w Będzinie. |
||||
DRECKI * (ur. ?? - zm. ??) - Właściciel założonej w 1926 roku prywatnej betoniarni przy ówczesnej ulicy Piłsudkiego. |
||||
DUDA W. * (ur. ?? - zm. ??) - Właściciel powstałego w 1885 roku "Biura Techniczno - wiertniczego". |
||||
DUDKIEWICZ Józef * (ur. ?? - zm. ??) - Opiekun kościoła p.w. Św. Aleksandra. Inicjator budowy kościoła p.w. Matki Boskiej Anielskiej w Dąbrowie. Wyjechał do Stanów Zjednoczonych w obawie przed aresztowaniem go przez władze carskie, skąd przesyłał pieniądze na budowę kościoła. |
||||
DUDZIŃSKI Józef * (ur. ?? - zm. ??) - W 1914 roku pełnił funkcję sołtysa Kolonii Huta Bankowa. |
||||
DUL Marek * (ur. 14.03.1952 w Nowym Sączu - ??) - Szkołę Podstawową i Zasadniczą Szkołę Górniczą kop. "Gen. Zawadzki", ukończył w Dąbrowie Górniczej. W 1972 roku ukończył Technikum Górnicze w Sosnowcu. W 1977 roku uzyskuje dyplom inżyniera górnika ukończywszy filię Politechniki Sląskiej w Dąbrowie Górniczej. Zatrudniony w kopalni "Zawadzki" (Paryż). W latach 1980-83, po uzyskaniu tytułu magistra, wyjeżdża na kontrakt do Niemiec. Pełni funkcję Prezydenta Dąbrowy Górniczej w okresie od 27.11.1996 r. do 29.09.1999 r.. |
||||
DZIERŻYŃSKI Feliks * (ur. 11.08.1877 w Dzierżynowie - zm. 20.07.1926 w Moskwie) - Pseudonim Józef, Edmund, polski i rosyjski działacz socjalistyczny i komunistyczny, szef pierwszych sowieckich organów bezpieczeństwa CzeKa, GPU i OGPU, symbol terroru w rewolucyjnej i porewolucyjnej Rosji. Od 1899 roku współtwórca i przywódca SDKPiL. Przybył do Dąbrowy w końcu 1905 roku, by kierować rewolucyjnymi ruchami robotników dąbrowskich, przede wszystkim z huty "Bankowej". Działał z ramienia Zarządu Głównego SDKPiL. Uczestnik rewolucji 1905-07, od 1906 z jej ramienia w KC SDPRR, potem RKP i WKP. Wielokrotnie aresztowany przez władze carskie i zsyłany na Syberię w latach 1897-1908 i 1912-1917. Jeden z głównych organizatorów rewolucji październikowej. Od 1917 przebywał w Rosji, gdzie współpracował z przywódcami rewolucyjnymi. We władzach radzieckich sprawował urząd przewodniczącego Ogólnorosyjskiej Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem "Czeka", (od 1917) i GPU (od 1922) późniejsze NKWD. Kierowany przez niego urząd, stosujący terror i zbrodnicze metody działania, stał się jednym z głównych narzędzi wykorzystywanych przez kolejnych przywódców radzieckich do rządzenia państwem. Od 1924 przewodniczący Najwyższej Rady Gospodarki Narodowej ZSRR. |
||||
DZIUBEK Mikołaj * (ur. 1829 - zm. 1911) - uczestnik Powstania Styczniowego 1863 roku. Jego mogiła znajduje się na cmentarzu parafii św. Barbary w Dąbrowie Górniczej. |
||||
| - |
||||
| - |
||||
|
||||
FABIAN Aleksander August Tomasz * (ur. ?? - zm. ??) - Lekarz fabryczny i szpitalny. W latach 1878-83 zarządca 20-to łóżkowego szpitala pw. Św. Barbary, otwartego 15-go stycznia 1882 roku w budynku dawnej "Karczmy Pod Lwem", wykupionym na ten cel przez Towarzystwo Francusko-Włoskie. |
||||
FILIPOWICZ Tytus * (ur. 21.11.1873 w Warszawie - zm. 18.08.1953 w Londynie) - Działacz polityczny, dyplomata, publicysta. Jeden z pierwszych absolwentów "Sztygarki". Późniejszy sztygar w kopalni "Flora". Działała w powstałym w 1895 roku Dąbrowskim Komitecie Robotniczym. W 1897 roku został pierwszym redaktorem "Górnika", pisma socjalistycznego. Latem 1897 roku - razem z Janem Rutkiewiczem - zorganizował 26 zebrań popularyzujących idee PPS-u. Aresztowany w 1901 roku, uciekł z dworca w Dąbrowie Górniczej. W ramach Polskiej Partii Socjalistycznej współpracował blisko z Józefem Piłsudskim. Razem z Piłsudskim udał się w 1905 do Japonii, w celu pozyskania tamtejszych władz dla sprawy polskiej. W latach 1907-1914 był czołowym działaczem PPS Frakcji Rewolucyjnej. W czasie I wojny światowej był rzecznikiem polityki Piłsudskiego. W latach 1921-32 poseł RP w ZSRR, Finlandii, Belgii oraz ambasador w USA. W latach 1934-1935 był jednym z założycieli Polskiej Partii Radykalnej. W latach 1941-42 i 1949-53 był członkiem Rady Narodowej na uchodźstwie. |
||||
FOCHTMAN Franciszek * (ur. 15.12.1880 - zm. 12.1940 w Oświęcimiu) - Rzeźbiarz i fabrykant. Przyjechał do Dąbrowy wraz z rodzicami w okresie prac przy budowie kolei warszawsko - wiedeńskiej. Naukę rzeźby pobierał we Lwowie. Posiadał zakład kamieniarsko - betoniarski przy ulicy Narutowicza (dawnej). Oprócz dąbrowskiego zakładu miał również oddział w Miechowie. Nagrobki jego dłuta można spotkać na wielu cmentarzach w okolicy. Jako więzień polityczny został przewieziony przez Niemców do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Dokładnej daty śmierci nie ustalono nigdy. |
||||
FRĄCKIEWICZ Ignacy * (ur. ?? - zm. ??) - Pseudonim "Topór". Przedwojenny urzędnik, komendant utworzonego w 1940 roku okręgu Związku Orla Białego w Dąbrowie Górniczej. Aresztowany 17.07.1940 roku przez Niemców podczas pacyfikacji Czeladzi nazwanej "Krwawą środą". |
||||
FRĄCZKIEWICZ Wincenty (Konstanty) * (ur. ?? - zm. ??) - Działacz z huty Bankowej, Założyciel i pierwszy przewodniczący Domu Ludowego w Dąbrowie przy ulicy Szosowej. Placówka prowadziła swoją działalność z przerwami przez całą I wojnę światową. |
||||
FREJ Jan * (ur. 13.05.1887 - zm. 15.08.1941 w Okradzionowie) - Właściciel młyna wodnego oraz tartaku w Okradzionowie. Obydwa zakłady napędzane były siłami wód rzeki Biała Przemsza. |
||||
| - |
||||
|
||||
GADOMSKI Felicjan * (ur. ?? - zm. ??) - Dyrektor kopalni FLORA. Członek stowarzyszenia charytatywnego przy parafii Matki Boskiej Anielskiej, o mazwie Towarzystwo Pomocy dla Biednych Chrześcijan. |
||||
GAJDAMOWICZ BRACIA * (ur. ?? - zm. ??) - Właściciele powstałego po roku 1900 "Przedsiębiorstwa Budowlano-drogowego". |
||||
GAJOS Janusz * (ur. 23.09.1939 w Dąbrowie Górniczej - ??) - Aktor oraz fotografik, znany przedewszystkim z roli Janka w serialu telewizyjnym "Czterej pancerni i pies". Od urodzenia mieszkał w Będzinie, gdzie ojciec prowadził ogrodnictwo. Do szkoły teatralnej zdawał czterokrotnie, pracując w "Teatrze Lalek" w Będzinie. Państwową Wyższą Szkołę Teatralną i Filmową w Łodzi ukończył w roku 1965 jako jeden z najlepszych studentów. Zadebiutował jeszcze w szkole rolą Pietrka w filmie dla dzieci "Panienka z okienka" Marii Kaniewskiej (1964). Występował w teatrze im. S. Jaracza w Łodzi (1965-70) oraz Komedia (1970-71), Polskim (1971-74), Kwadrat (1974-80) i Dramatycznym (1980-84) w Warszawie. Od r. 1984 jest aktorem warszawskiego Teatru Powszechnego. Laureat wielu wyróżnień i nagród na licznych festiwalach filmowych i telewizyjnych. Do największych osiągnięć należy zaliczyć: 1977: -, najlepsza główna rola męska, FPFF Gdynia, w filmie "Milioner", 1981: -, najlepsza główna rola męska, FPFF Gdynia, w filmie "Wahadełko", 1990: -, najlepsza główna rola męska, FPFF Gdynia, w filmie "Przesłuchanie", 1990: -, najlepsza główna rola męska, FPFF Gdynia, w filmie "Ucieczka z kina 'Wolność'", 1992: -, najlepsza drugoplanowa rola męska, FPFF Gdynia, w filmie "Szwadron", 1992: -, najlepsza drugoplanowa rola męska, FPFF Gdynia, w filmie "Kiedy rozum śpi", 1996: Złoty Jańcio, -, -, w filmie "Łagodna", 1999: -, najlepsza drugoplanowa rola męska, FPFF Gdynia, w filmie "Fuks", 2000: nominacja do Orła, najlepsza drugoplanowa rola męska, -,w filmie "Fuks", 2001: Złote Orły, najlepsza rola drugoplanowa w filmie "To ja, złodziej" , 2002: laureat Wiktora jako "Aktor roku". Grał w wielu filmach kinowych i telewizyjnych. Do najbardziej znanych i zapamiętanych należą: Czterej pancerni i pies", "Alternatywy 4", Piłkarski poker", "Zemsta". W ankiecie "Polityki" na najważniejszych aktorów polskich XX wieku zajął 3 miejsce. W 1998 na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi odsłonięto jego gwiazdę w nowo powstałej Alei Gwiazd (w okolicach Hotelu Grand i kina "Polonia"). W 2002 roku w Katowicach otworzył swoją pierwszą wystawę fotograficzną. W 2003 roku został wykładowcą łódzkiego PWSTiF. Za "wirtuozerskie kreacje teatralne i filmowe pogłębiające prawdę o człowieku naszych czasów" w 2005 roku odebrał nagrodę "Złote Berło". |
||||
GAWĘDA Marian * (ur. 04.09.1905 - zm. 29.04.1943 we Wrocławiu) - Pseudonim "Burza". Harcerz, członek Związku Orła Białego. Pracował w hucie Bankowa jako kierownik magazynu głównego. Aresztowany przez Niemców 22.04.1941 roku i wywieziony do więzienia w Sosnowcu, następnie w Mysłowicach i Kłodzku. Ścięty na gilotynie w więzieniu wrocławskim. |
||||
GIRARD Philippe * (ur. 01.02.1775 w Lourmarin (Prowansja) - zm. 26.08.1845 w Paryżu) - Francuski wynalazca i mechanik, twórca metody przędzenia lnu na mokro, jeden z organizatorów przemysłu włókienniczego w Polsce, m.in. w Rudzie Guzowskiej, nazwanej (od Girarda) Żyrardowem. Prowadził prace nad połączeniem kolejowym pomiędzy hutą "Bankową", a kopalniami "Reden" i "Ksawery". W 1844 roku powrócił do Francji. |
||||
GLASS Henryk * (ur. 19.05.1896 w Dąbrowie - zm. 14.01.1984 w Londynie) - ps. Chudy Wilk, Mieczysław Wolski, Martel. Instruktor harcerski związany z nurtem katolicko-narodowym, organizator i wiceprzewodniczący Porozumienia Antykomunistycznego, oficer ZWZ/AK, organizator i kierownik Wydziału "W" w Społecznym Komitecie Antykomunistycznym "Antyk". Syn Karola, dyrektora fabryki mechanicznej i Zofii z Carneeyów. Uczył się w Kijowie w gimnazjum św. Katarzyny, gdzie działał w kółkach samokształceniowych młodzieży polskiej oraz kierował jednym z ogniw tajnej Korporacji Uczniowskiej. Należał do tajnego Zetu i Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Był delegatem do Komendy Skautowej, dzięki której 15.02.1915 r. wstąpił do tajnego Harcerstwa Polskiego. Jesienią 1915 rozpoczął naukę w Kijowskim Instytucie Handlowym, ewakuowany do Saratowa, gdzie utworzył z polskiej młodzieży dwie drużyny harcerskie (męską i żeńską) i objął samodzielnie komendę hufca harcerskiego. Współpracował z POW (Polską Organizacją Wojskową), zimą 1915/1916 ukończył w Saratowie szkołę podoficerską, lecz odmówił wstąpienia w szeregi POW motywując to jej lewicowym charakterem. Pod koniec 1916 r. objął komendę II Kijowskiej Drużyny Harcerskiej. W grudniu 1916 został przybocznym Naczelnika Harcerstwa Polskiego Stanisława Sedlaczka, sekretarzem Naczelnictwa, od 20.01.1917 r. członek sztabu skautowego. Glass po ukończeniu kursu w majątku Kiń Grust pod Kijowem (16.05-06.06.1917) został mianowany instruktorem. W lipcu 1917 zgłosił się ochotniczo do I Korpusu Polskiego gen. J. Dowbora-Muśnickiego w Mińsku Litewskim, przydzielony do kompanii inżynieryjnej 1 Dywizji Strzelców Polskich. We wrześniu 1917 został oddelegowany do nauki w Mikołajewskiej Szkole Artylerii w Kijowie. W listopadzie 1917 powrócił do I Korpusu Polskiego, skąd został ponownie oddelegowany do zajętego przez bolszewików Kijowa, aby prowadzić werbunek do wojska polskiego wśród miejscowej młodzieży i polskich junkrów rosyjskich szkół wojskowych. W kwietniu 1918, po przybyciu do miejsca postoju I Korpusu Polskiego w Bobrujsku, zastał jednostkę w trakcie rozbrajania przez oddziały niemieckie. Powrócił do Kijowa i uczestniczył w pracy harcerskiej. W 1917 został szefem Sztabu Skautowego, miedzy czerwcem a sierpniem 1918 był członkiem kierownictwa Kursu Instruktorskiego Naczelnictwa pod Kijowem, prowadził wykłady i zajęcia. Na początku listopada 1918 został delegatem na zjazd harcerstwa w Lublinie, na którym zapadła decyzja o zawiązaniu Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP). Kontynuował naukę w Kijowskim Instytucie Handlowym, zdając egzamin dyplomowy na wiosnę 1919. Równolegle nadal kierował 2 Kijowską Drużyną Harcerską. Nawiązał współpracę ze strukturami POW i polskim wywiadem wojskowym, tworzył własną harcerska siatkę informatorów, którzy dostarczali mu informacje o poczynaniach władz bolszewickich. 19 stycznia 1919 mianowany p.o. Naczelnika tajnego Harcerstwa Polskiego na Rusi i w Rosji. W czerwcu 1919 Czeka rozszyfrowała osobę Glassa, jako organizatora i przywódcę harcerstwa, organizacji uznanej przez bolszewików za ruch "burżuazyjny i antyrewolucyjny". Zaocznie wydano na niego wyrok śmierci. Ostrzeżony przed aresztowaniem, Glass uciekł z Kijowa. Przedostał się na polską stronę frontu. W sierpniu 1919 wszedł w skład Naczelnej Rady Harcerskiej, kierował Wydziałem Wschodnim w KG ZHP koordynującym prace wywiadowcze w 17 ośrodkach harcerskich na Ukrainie. W październiku 1919 Glass przedostał się do Kijowa przez Rumunię i Odessę w pociągu misji Polskiego Czerwonego Krzyża. W czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. jako oficer pracował w wywiadzie, latem 1920 dowodził harcerską grupą dywersyjną działającą na tyłach Armii Czerwonej. Po demobilizacji w październiku 1920 kontynuował naukę w Wyższej Szkole Handlowej w Warszawie, specjalizując się w ekonomii politycznej oraz Państwowy Kurs Wychowania Fizycznego. 24.10.1925 roku wziął ślub z Feliksą (Elą) Grabską, córką polityka Narodowej Demokracji Stanisława Grabskiego, harcerką, sanitariuszką w czasie obrony Lwowa w 1918 i wojnie 1920 roku. W latach 1921-1924 był Naczelnikiem Głównej Kwatery Męskiej ZHP. W 1927 otrzymał najwyższy stopień harcerski - Harcmistrza Rzeczypospolitej. W 1921 r. w Głównej Kwaterze Harcerzy założył i kierował Wydziałem Wschodnim. Powstał projekt założenia organizacji poświęconej badaniom naukowym nad komunizmem. Organizacja rozpoczęła działalność w 1925 r. pod nazwą Porozumienie Antykomunistyczne. Glass był jednym z jego organizatorów, wiceprzewodniczącym w okresie 1925-1939, autorem statutu i redaktorem wszystkich wydawnictw Porozumienia Antykomunistycznego. Porozumienie było inicjatywą niezależną, miało charakter bezpartyjny, nie występowało o dotacje państwowe, nie przyjmowano żadnych darowizn finansowych, jeżeli ofiarodawca uzależniał je od stawianych przez siebie warunków. Organem Porozumienia Antykomunistycznego był redagowany przez Glassa miesięcznik "Walka z komunizmem", który wychodził w latach 1927-1931 w nakładzie 3 tys. egz. W latach 1932-1936 wydawanie pisma wstrzymano z powodu braku funduszy, wznowiono w 1937-1939 pod zmienionym tytułem: "Prawda o komunizmie - Biuletyn Informacyjny". Działalność propagandową prowadzono w ramach wydawnictwa "Dobra Prasa", które wydawało duże nakłady popularnych broszur, plakatów, ulotek. Władze sowieckie doceniły aktywność Glassa na niwie walki z komunizmem i podjęły próbę zgładzenia go. W 1929 Glass otrzymał paczkę z ładunkiem wybuchowym, który miał eksplodować podczas otwierania. Blisko współpracował z Kościołem katolickim. Wśród osób, z którymi utrzymywał bliskie kontakty, byli: ks. kard. August Hlond, ks. biskup Adamski, ks. Szwejnic i późniejszy Prymas Polski ks. Stefan Wyszyński. Dobrze układała się współpraca z władzami państwowymi, zwłaszcza z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych. Oprócz działalności w Harcerstwie Glass był także oficerem rezerwy Wojska Polskiego. W 1925 po ćwiczeniach rezerwy otrzymał stopień podporucznika artylerii, a w 1937 awansował na porucznika. W sierpniu 1939 nie został zmobilizowany do wojska. Po ewakuacji mężczyzn z Warszawy dotarł do Lublina, gdzie otrzymał dowództwo oddziału złożonego z rozbitków z 14 pułku artylerii lekkiej. Otoczony przez oddziały niemieckie pod Kamionką Strumiłłową dostał się do niewoli. Zbiegł w czasie transportu do obozu jenieckiego. W październiku 1939 Glass powrócił do Warszawy i włączył się do działalności konspiracyjnej. Wraz ze Stanisławem Sedlaczkiem i Witoldem Sawickim uczestniczył w powoływaniu podziemnej organizacji Harcerstwo Polskie (Hufce Polskie). Wszedł w skład Rady Naczelnej HP. Wstąpił do Związku Walki Zbrojnej (ZWZ), skierowany do Oddziału II z zadaniem utworzenia Grupy A (wywiadu antykomunistycznego oznaczonego później Wywiad W - "Wytwórnia") i objęcia jego dowództwa. Działalność Glassa sprowadzała się do prowadzenia wywiadu politycznego i wojskowego. Wiadomości o charakterze wojskowym przekazywano do Oddziału II KG ZWZ/AK, polityczne do Delegatury Rządu na Kraj. Blisko współpracował z podziemiem narodowym, zwłaszcza z Narodowymi Siłami Zbrojnymi (NSZ). Wspólnie z NSZ wydawał od marca 1943 miesięczny biuletyn poświęcony zwalczaniu podziemia komunistycznego "Agencja A". Podziemie komunistyczne przygotowało zamach na Glassa, który udaremniła jego ochrona. Brał udział w powstaniu warszawskim, walcząc na Starym Mieście w szeregach Brygady Dyspozycyjnej Zmotoryzowanej NSZ/AK. W ostatnich dniach września 1944 otrzymał awans do stopnia kapitana. Za zasługi w czasie powstania został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V kl. i Złotym Krzyżem Zasługi. Po kapitulacji Warszawy zbiegł z obozu w Ursusie i odtworzył w Krakowie Grupę "W". Po wejściu wojsk sowieckich współpracował z organizacją NIE. Po aresztowaniu 16 przywódców Polski Podziemnej zerwał kontakt z organizacjami poakowskimi, utrzymując stałą łączność z Dowództwem Naczelnego Wodza w Londynie. Był poszukiwany przez NKWD i UB. Uniknął aresztowania, wyjeżdżając latem 1945 na Zachód. Zamieszkał w Wielkiej Brytanii pod nazwiskiem Stanisław Jankowski. 11.06.1952 r. został zweryfikowany i zdemobilizowany w stopniu majora. W latach 1946-1948 prowadził badania nad komunizmem dla Sociological Center (Study Group of Contemporary Affairs). W 1957 uzyskał dyplom w London School of Economy i przez 3 lata prowadził własną firmę. Pracował jako księgowy do 1966 roku. Na wychodźstwie pozostał czynny w działalności harcerskiej od 1945 do śmierci. Pracował w Harcerskiej Komisji Historycznej. W 1973 wydał podręcznik harcerski Życie radosne, a w 1979 W pracy i w walce - 16 życiorysów wybitnych Polaków XX w. Był członkiem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Uzyskał stopień magistra nauk politycznych na PUNO (Polskim Uniwersytecie Na Obczyźnie), a w 1980 doktorat nauk politycznych za pracę Historia Porozumienia Antykomunistycznego w Polsce, wydaną w 1980 r. pt. Metody ekspansji komunizmu. Zmarł w wieku 87 lat i został pochowany na cmentarzu w Gunnersbury w Londynie. Prochy hm. RP Henryka Glassa i jego żony Eli Glass sprowadziła do kraju rodzina i w dniu 4 września 2006 na warszawskich Powązkach odbyła się uroczystość złożenia do grobu rodzinnego ich prochów. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Niepodległości, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta. Henryk Glass jest ojcem Andrzeja Glassa, konstruktora lotniczego, historyka, i harcmistrza. (opracowano na podstawie http://pl.wikipedia.org). |
||||
GOCYŁA Paweł * (ur. ?? - ??) - Absolwent Akademii Ekonomicznej w Katowicach, w 1999 r. studia podyplomowe na Politechnice Śląskiej. W okresie 02.1992 - 01.1993 pracuje jako szef spedycji w firmie BOX-TRANS. Dyrektor ds. handlowych w PB BARMA. Naczelnik Wydziału Gospodarki Komunalnej UM DG w latach 1992-2002. Wice Przewodniczący Rady Nadzorczej PKM Sosnowiec, później Dyrektor w firmie C.Hartwig Katowice. Członek Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Lokator" w DG. Prezese Zarządu Stowarzyszenia "Automoto Klubu" w Dąbrowie Górniczej (od 2002). Wice Prezydent DG od listopada 2006 roku. |
||||
GODYŃ Tadeusz * (ur. 19.07.1944 w Dąbrowie Górniczej - ??) - Zasłużony mistrz sportu, zapaśnik w stylu wolnym i klasycznym. W Dąbrowie Górniczej ukończył szkołę podstawową. Absolwent zasadniczej szkoły zawodowej (elektryk). Zapasy zaczął uprawiać w 1956 roku w GKS "Górnik" DG. Mistrz Polski młodzików w latach 1958 - 1959), Reprezentant miejscowego GKS i Górnika Wesoła (do 1967) oraz GKS Tychy (1967-1969) w wagach: piórkowej i lekkiej. 3-krotny mistrz Polski (styl wolny): w wadze piórkowej (1967, 1968) i lekkiej (1969), finalista MŚ 1967 (6 m.) i ME 1970 (4 m.). W 1968 roku reprezentował Polskę na Mistrzostwach Olimpijskich w Meksyku. Trener GKS Tychy i GKS "Czeczott" Wola. Mistrz Sportu. Odznaczony m. in. Srebrnym Krzyżem Zasługi. |
||||
GOLDBECK Wilhelm * (ur. ?? - zm. ??) - Niemiec. Przez okres okupacji niemieckiej miasta (1939-45), sprawował stanowisko dyrektora naczelnego w Hucie "Bankowa". |
||||
GOLLASCH * (ur. ?? - zm. ??) - Był burmistrzem władz niemieckich w mieście w okresie od lutego do kwietnia 1940 roku. |
||||
GOŁDYN Jan * (ur. 01.06.1896 - zm. 1927) - Legionista I Brygady. Kapitan Wojska Polskiego. Odznaczony krzyżem Virtuti Militari, Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych (4 krotnie). Spoczywa na cmentarzu w Dąbrowie Górniczej. |
||||
GÓRECKI Piotr * (ur. ?? - zm. ??) - Jeden z najbliższych współpracowników Marszałka Piłsudskiego, działacz paramilitarnego "Strzelca". Przebywał w Dąbrowie Górniczej w 1914 roku, w celu zorganizowania w budynku "Szkoły Górniczej", komisariatu wojskowego, który miał za zadanie werbunek do Legionów. |
||||
GÓRSKI Zygmunt * (18.01.1944 w Nawrzycach -??) - Szkołę Podstawową i Średnią ukonczył w Sosnowcu. Absolwent Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Pracował na różnych funkcjach kierowniczych w DZN PW i Hucie "Dzierżyńskiego" (Bankowej). W okresie od 10.01.1982 r. do 31.12.1983 r. pełni funkcję vicew Prezydenta Dąbrowy Górniczej. W okresie od 01.01.1984 r. do 01.04.1988 r. pełni funkcję Prezydenta Dąbrowy Górniczej. Od 01.07.2003 roku pełni funkcję zastępcy Prezydenta Dąbrowy górniczej. |
||||
GRABIŃSKI Mieczysław * (ur. ?? - zm. ??) - Inżynier górniczy. Od 1-go numeru wydanego 27 stycznia 1903 roku do 1909, był redaktorem czasopisma fafowego wydawanego w Dąbrowie, "Przegląd Górniczo-hutniczy". |
||||
GROCHOWSKI Jan Hubert * (ur. 05.12.1866 w Płocku - zm. 09.01.1920) - Farmaceuta i aptekarz. Urodził się w rodzinie ziemiańskiej. W 1898 roku ukończył studia na Uniwersytecie Warszawskim uzyskując tytuł prowizora (farmaceuty). W 1904 roku zamieszkał w Dąbrowie. Założył aptekę przy zbiegu ulic Sobieskiego i Szkolej. Współzałożyciel Banku Związkowego w Dąbrowie. Członek PCK i Caritas. |
||||
GRUSZECKI Artur * (ur. 24.08.182 w Samborze - zm. 16.04.1929 w Warszawie) - polski dziennikarz, powieściopisarz, krytyk literacki, ziemianin. Odwiedził Dąbrowę w 1897 roku. Studiował prawo we Lwowie, a na Uniwersytecie Jagiellońskim literaturę, historię i archeologię. Od roku 1878 przebywa w Warszawie. W latach 1884-1888 kupił i redagował "Wędrowca". W 1887 roku założył miesięcznik etnograficzny "Wisła", prowadzony wraz z A. Dygasińskim. Publikował w "Przeglądzie Tygodniowym". Jako korespondent "Tygodnika Ilustrowanego" przebywał na Ukrainie i w Brazylii. W 1901 roku zamieszkał w Krakowie, zaś po I wojnie światowej w Zakopanem. W swojej twórczości literackiego wzorował się na doświadczeniach i warsztacie Emila Zoli. Jego powieści to monografie określonych zjawisk społecznych lub bohaterów środowiskowych, najczęściej zbiorowych. Zarzuca mu się publicystyczną tendencyjność, co obniża wartość literacką jego dzieł. Autor powieści: "Tuzy" (1893) - konflikt między plantatorami buraków a rozwijającym się przemysłem cukrowniczym, "Krety" (1897), "Hutnik" (1898) - opisał niebezpieczne warunki pracy górników i hutników w Zagłębiu Dąbrowskim, "Szarańcza" (1898-1899), "Zwyciężeni" (1901) - walka z germanizacją, "Tam, gdzie się Wisła kończy" (1903) - życie rybaków kaszubskich, "W starym dworze" (1898) - nobilitacja społeczna ukraińskiego chłopa, "Nad Wartą" (1905), "Maryawita" (1912) - powstanie kościoła mariawickiego, "Dla miliona" (1900) - o rewolucji 1905, "Na wulkanie" i "Bojownicy" (1907) - o legionach J. Piłsudskiego, "O wolności i godności" (1916) , "Dla niej" (1918) - Reprezentują nierówne wartości literackie. Pisał także utwory dla młodzieży, np. "Przygody chłopca w Brazylii" (1912). |
||||
GRYŃ Wirgiliusz * (ur. 09.06.1928 W Dąbrowie Górniczej - zm. 03.09.1986w Warszawie) - Aktor. Urodził się w dąbrowskiej kolonii Mydlice. Karierę aktorską rozpoczął w Sosnowcu i Katowicach (lata 1947-49), grając nieznaczące role jako statysta. Na przełomie 1950/51 był członkiem Zespołu Pieśni i Tańca KBW Warszawa. W roku 1952 ukończył Państwową Szkołę Reżyserów Teatrów Niezawodowych, a w 1958 zdał eksternistyczny egzamin aktorski. Występował w Teatrze Dolnośląskim w Jeleniej Górze (1952-55), w Teatrze im. Bogusławskiego w Kaliszu (1955-57), w Teatrze Dramatycznym w Koszalinie (1957-59), w Teatrze im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie (1959-62), w Teatrze w Zielonej Górze (1962-64), w Teatrze Polskim w Poznaniu (1964-73), w Teatrze Nowym w Poznaniu (1973-75). Od 1975 do śmierci był aktorem Teatru im. Jaracza w Łodzi. Pochowany został na Cmentarzu Komunalnym w Dołach w Łodzi. Zagrał w ponad 100-u filmach. Często były to role epizodyczne, ale obsadzano go również w rolach pełnoplanowych, gdzie głównie wcielał sie w tzw. "dobrego komunistę". Nasławniejsze jego role filmowe to: "Gdzie jest generał", "Beata", "Nos", "Zaraza", "Żywot Mateusza", "Wesele", "Bułeczka", "Zaraza", "Potop", "Hazardziści", "Milioner", "Biała gorączka", "Przemytnicy", "Chłopi". Nasłynniejszą jego rolą był Jasiński z serialu "Dom". Zagrał też kapitana Jaksę, szefa grupy dochodzeniowej w filmie "ANNA I WAMPIR" z 1981 roku. Część scen kręcono również w Dąbrowie Górniczej (nddg - byłem świadkiem tego, a nawet udało mi się wyodrębnić moją postać z kadru filmowego). Ujęcia były kręcone na szybko na placu przed PKZ. Z początku osoby będące świadkiem tego wydarzenia filmowego, początkowo myślały, że jest to zwykłe zatrzymanie jakiegoś Obywatela przez Milicję Obywatelską. Dopiero po chwili, gdy padło zdanie "koniec ujęcia", wszystko się wyjaśniło. |
||||
| - |
||||
|
||||
HACHULSKI Marian * (ur. 10.01.1902 - zm. 20.03.1976 w Dąbrowie Górniczej) - Działacz harcerski. Do harcerstwa wstąpił w 1915 roku. Jego pierwszą drużyną była II Drużyna Skautowa im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrowie. W 1919 roku rozpoczął pracę w Zarządzie Miasta. W okresie okupacji hitlerowskiej należał do oddziałów "Szarych Szeregów". Był komendantem tajnego hufca ZHP w Dąbgowire Górniczej, działając pod kryptonimem "Przystań". Komendant hufca męskiego ZHP w Dąbrowie Górniczej w latach 1945 - 1949 i 1956 - 1959. Członek PTTK. Współdziałał z katowickim oddziałem Komisji Badań Zbrodni Hitlerowskich. |
||||
HARTING * (ur. ?? - zm. ??) - Dyrektor Huty Bankowej w latach1897-1914. Przejął kierownictwo po pierwszym dyrektorze, Verdim. Znany był w całym Zagłębiu Dąbrowskim jako złodziej i łajdak. Miał bardzo zły stosunek do pracowników. W 1897 roku, podczas wystapień robotniczych wezwał na pomoc wojsko i nakazał strzelać do zebranych. Zostało zabitych 5-u robotników a wielu innych ciężko rannych. |
||||
HAYN * (ur. ?? - zm. ??) - Sztychmistrz na kopalni "Reden" od 1796 r. |
||||
HEIN Helmut * (ur. ?? - zm. ??) - Niemiecki burmistrz miasta podczas okupacji, od 06.1940 roku do jej zakończenia w dniu 26.01.1945 roku. |
||||
HEJCZYK Mieczysław * (ur. 1902 w Dąbrowie - zm. 16.03.1925 w Dąbrowie Górniczej) - Górnik kopalni Reden. Od 1918 roku był członkiem Czerwonej Gwardii Oddziału Bojowego, a od 1919 członkiem KPRP. W 1922 roku został członkiem Związku Młodzieży Komunistycznej. Zginął 16.03.1925 roku z rąk policji podczas walk przy ulicy Miejskiej (dzisiejszej Chopina). |
||||
HEMPEL Jan Marian * (ur. 12.12.1818 w Burzcu - zm. 19.01.1886 w Suchedniowie) - Inżynier górnik; organizator górnictwa w Królestwie Polskim. Urodził się w Burzcu koło Łukowa. Najstarszy syn Joachima, oficera napoleońskiego, i Rozalii z Dmochowskich. Wiedzę górniczą pozyskiwał pod okiem Józefa Cieszkowskiego. W 1848 roku został inżynierem w kopalniach węgla. Specjalizował się w gaszeniu pożarów. Od 1861 roku naczelny zawiadowca kopalń i naczelnik zakładów górniczych Zachodniego Okręgu Górniczego Królestwa Polskiego. Wielokrotnie wysuwał projekty ratowania dąbrowskich kopalń węgla, lecz w obecnej sytuacji gospodarczej, nie miały one szans na zakończenie sukcesem. Autor zaginionego rękopiśmiennego podręcznika górnictwa. Ponadto opracował i wydał w 1858 roku, pierwszą geologiczną mapę Zagłębia Dąbrowskiego. Był jednym z inicjatorów utworzenia stowarzyszenia oświatowego "Biblioteka Dąbrowska" w 1861 roku. Wraz z Wincentym Choroszewskim uzyskał zezwolenie u władz carskich, na otwarcie w Dąbrowie szkoły górniczej i hutniczej (Sztygarki). |
||||
HERMAN Aleksander * (ur. ?? - zm. ??) - W 1914 roku pełnił funkcje sołtysa Wsi Ksawera - Koszelew. |
||||
HILCZYŃSKI Stanisław Mieczysław * (ur. 08.05.1858 w Sandomierzu - zm. 14.01.1931 w Poznaniu przy ul. Jackowskiego 31) - syn Andrzeja i Marii Mańkowskiej. Inżynier Górniczy, założyciel około 1875 roku prywatnej kopalni węgla. Późniejszy właściciel kopalni "Stanisław". W dniu 17 stycznia 1931 roku został pochowany na Cmentarzu Zabytkowym Jeżyckim w Poznaniu. |
||||
HOFFMAN Julian * (ur. ?? - zm. ??) - Karierę zaczynał jako subiekt w jednym z dąbrowskich sklepów. Wybitny statystyk, dyrektor handlowy kopalni "Flora". |
||||
HOLTZ Bolesław * (ur. ?? - zm. ??) - Naczelny mechanik w hucie cynku KONSTANTY. Pomagał oddziałom walczącym w Powstaniu Styczniowym 1863 roku. |
||||
HUBE * (ur. ?? - zm. ??) - Inżynier górniczy. Jego nagrobek znajduje się na starym cmentarzu w Dąbrowie Górniczej. |
||||
HUSZNO Andrzej * (ur. 1892 - zm. 04.06.1939 w Dąbrowie Górniczej) - Ksiądz katolicki. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1915 roku. Już rok później został zawieszony w prawach kapłańskich za niewypełnianie obowiązków. W 1917 roku wydał broszurę pt. "Syn człowieczy" niezgodną z doktryną kościoła katolickiego. Następnym wydawnictwem było "Kościół demokratyczny". Również sprzecznej z w/w. W międzyczasie został mianowany przez radę narodowa na stanowisko proboszcza w Mstyczowie koło Jędrzejowa. Objęcie tej funkcji było w pełni nielegalne. W 1919 roku został odwołany przez władze państwowe. Papież Pius XI nałożył na niego kary kościelne. Huszno trafia na dziesięć miesiecy do więzienia. Po wyjściu na wolność rozpoczął współpracę z Polskim Narodowym Kościołem Katolickim, założonym w USA przez Franciszka Hodura. W 1923 roku powołuje w Dąbrowie Górniczej gminę religijną tego kościołą. Zaczął głosić nowoczesny poganizm. Wyparł się również Jezusa Chrystusa. Wydaje czasopismo "Głos Ziemowita". W 1926 roku po nawiazaniu współpracy z Kościołem Prawosławnym zmienia nazwę swojego zgromadzenia na Polski Narodowy Kościół Prawosławny, a sam Huszno zostaje hego Generalnym Administratorem. Był sympatykiem Polskiej Partii Socjalistycznej, co pomagało mu w znajdywaniu wielu sympatyków pośród dąbrowskiej braci robotniczej, w której duch socjalizmu i komunizmu był coraz mocniejszy. Huszno był też zielarzem. Propagował zniesienie celibatu. Był żonaty, a jego żona miała na imię Stefania. Zmarła w 1932 roku i została pochowana na cmentarzu mariawickim w Dąbrowie (dzisiaj juz nie istnieje ten cmentarz). Owocem tego małżeństwa była córka, którą sam Huszno ochrzcił, nadając jej imię Indra. Odprawiał msze w szopie na kolonii "Dziewiąty". Gromadziły się na nich nieraz i tysiące słuchaczy. W szczytowym okresie jego kościół zrzeszał ponad 1500 wyznawców oraz licznych sympatyków. Był chory na raka. 24-go maja 1939 roku, bardzo już chory, adzwonił do księdza Stefana Niedźwiedzkiego. Oznajmił mu, ze chce wyrzec się wszystkiego, czym zajmował się do tej pory i powrócić w grono wiernych kościoła katolickiego. Złożył takie oświadczenie na piśmie. Na przełomie maja i czerwca tego roku pojechał do szpitala w Karkowie. Ze względu na stan chorego, odstąpiono od leczenia. 4 czerwca powrócił do Dąbrowy Górniczej do tutejszego szpitala, gdzie umarł tego samego dnia o godzinie 13.30. Msza pogrzebowa odbyła sie w kościele MBA. Został pochowany zgodnie z obrzędem chrześcijańskim jako osoba świecka na dąbrowskim cmentarzu, co było jego życzeniem i prośbą, by zostać pochowanym właśnie na tym cmentarzu. W ceremonii wzięło udział ponad 10 000 ludzi, którzy przyszli by oddać mu cześć jako swojemu idolowi. Podczas ceremonii ksiądz Niedźwiedzki odczytał akt nawrócenia Byłego księdza. Andrzej Huszno był za życia właścicielem pałacyku w kolonii Basiula. Ksiadz Andrzej Huszno był pierwowzorem postaci księdza Kani z powieści "Czarne Skrzydła", Juliusza Kaden-Bandrowskiego opowiadającej o losach górników pracujących w Zagłębiu Dąbrowskim. |
||||
| - |
||||
|
||||
IDZIKOWSKI Ludwik * (ur. 24.08.1891 w Warszawie - zm. 13.07.1929 na wyspie Graciosa na Azorach) - polski lotnik wojskowy, major pilot Wojska Polskiego, zginął podczas próby przelotu Atlantyku. Maturę uzyskał w Korpusie Kadetów w Rosji (1912), studia na wydziale górniczym w Liege w Belgii. Podczas I wojny światowej, w lipcu 1915 powołany do armii rosyjskiej i skierowany do lotnictwa. Ukończył Szkołę Pilotów w Sewastopolu i w 1916 został skierowany do eskadry na front jako chorąży, otrzymał stopień oficerski. Po rewolucji październikowej w Rosji wraca do Warszawy. W listopadzie 1918 roku wstąpił do tworzonego Wojska Polskiego w stopniu podporucznika. Od 1 czerwca 1919 latał bojowo podczas wojny polsko-bolszewickiej jako pilot, początkowo w 7 Eskadrze Myśliwskiej, później w 6 Eskadrze Wywiadowczej. Walczył m.in. w obronie Lwowa w 1919 i 1920. Po wojnie służył w 14 Eskadrze Lotniczej. W listopadzie 1921 przeniesiono go do Wyższej Szkoły Pilotów w Grudziądzu jako instruktor i dowódca eskadry, późnij zastępca szefa pilotażu, do listopada 1923. Zatrudniony w Departamencie Lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych, wraca do latania w 1 Pułku Lotniczym w stopniu kapitana. W latach 1924-1926 dowodził eskadrą, a następnie dywizjonem. W kwietniu 1926 roku został przydzielony do Polskiej Misji Wojskowej Zakupów we Francji. Testował w locie zakupione przez Polskę francuskie samoloty. Wysunął projekt dokonania pierwszego przelotu samolotem przez Atlantyk w trudniejszym kierunku zachodnim, przeciwnym do wiatrów. Do tej pory, próby takie nie powiodły się. Na skutek zainteresowania prasy planami Idzikowskiego, polskie władze państwowe i wojskowe podjęły ideę lotu przez Atlantyk i zakupiono we Francji nowo skonstruowany samolot rajdowy Amiot 123 - odmianę bombowca. Samolot otrzymał nazwę "Marszałek Piłsudski". Do lotu wyznaczono Idzikowskiego, awansowanego 1 stycznia 1928 do stopnia majora, i mjr. Kazimierza Kubalę jako nawigatora. Pierwszą próbę przelotu podjęli oni 3 sierpnia 1928, o godz. 4.45, z lotniska Le Bourget pod Paryżem. Po przeleceniu ok. 3200 km. zauważyli spadający poziom oleju silnika. Lotnicy zdecydowali zawrócić do Europy. Po 31 godzinach lotu od startu, zdecydował wodować obok napotkanego niemieckiego statku "Samos". Idzikowski i Kubala podjęli rok później kolejną próbę. Ze składek Polonii amerykańskiej zakupiono drugi egzemplarz samolotu Amiot 123, mający mocniejszy silnik i inne drobne ulepszenia. Samolot nazwano "Orzeł Biały" (wg niektórych źródeł, także "Marszałek Piłsudski"). Do ponownego lotu wystartowali 13 lipca 1929, o godz. 3.45, z lotniska Le Bourget. Po przeleceniu 2140 km, nad oceanem, silnik samolotu zaczął zmniejszać obroty i wydawać trzaski. Załoga postanowiła lądować na wyspie Faial na Azorach. Ok. godz 21 (19 czasu lokalnego), Idzikowski zdecydował lądować na bliższej o 50 km skalistej wyspie Graciosa. Podczas awaryjnego lądowania na polu, samolot wpadł na niewidoczny wał z kamieni i spłonął. W katastrofie poniósł śmierć Ludwik Idzikowski, natomiast Kazimierz Kubala odniósł niewielkie obrażenia. Przyczyną awarii silnika okazało się uszkodzenie łożyska reduktora (Niektóre źródła mówiły o awarii iskrowników silnika). Zwłoki maj. Idzikowskiego zabrał 15 lipca polski żaglowiec ORP "Iskra", który akurat w tym czasie tam przebywał, i przywiózł 14 sierpnia do Polski. Ludwik Idzikowski został pochowany 17 sierpnia 1929 na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Był odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Walecznych (trzykrotnie), Złotym Krzyżem Zasługi, Polową Odznaką Pilota, a pośmiertnie Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. |
||||
IMIELIŃSKI Kazimierz * (ur. 06.12.1929 w Dąbrowie Górniczej - ??) - prekursor polskiej seksuologii, seksiatra, profesor nauk medycznych, wieloletni kierownik Zakładu Seksuologii i Patologii Więzi Międzyludzkich Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie, założyciel Polskiej Akademii Medycyny, Akademii Wiedzy Seksualnej. W roku 1971 przeprowadził pierwszy przewód habilitacyjny z seksuologii. W 1973 r. zorganizował Zakład Seksuologii w Akademii Medycznej w Krakowie, a w 1981 r. Zakład Seksuologii i Patologii Więzi Międzyludzkich warszawskiego CMKP. W 2003 został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski. Posiada 56 Doktoratów Honoris Causa, nadanych przez Uczelnie z 24 państw, na czterech kontynentach, jest Honorowym Profesorem 18 zagranicznych uniwersytetów, posiada 96 krzyży, orderów i medali nadanych mu w 26 państwach. Honorowy Obywatel Dąbrowy Górniczej. |
||||
IMIELIŃSKI Wincenty * (ur. ?? - zm. ??) - Właściciel odlewni żeliwa w przedwojennej Dąbrowie Górniczej. Podczas okupacji musiał uciekać z miasta, zagrożony aresztowaniem. |
||||
| - |
||||
|
||||
JAGODA Franciszek * (ur. 13.10.1897 w Będzinie - zm. 24.03.1952 w Dąbrowie Górniczej) - Do wybuchu I wojny światowej, pracował w hucie "Bankowa". Wojna sprawila, że przebywał na Morawach a następnie na Górnym Śląsku, gdzie w dniach 02.05 - 30.06.1921 roku w Siemianowicach uczestniczył w III Powstaniu Sląskim. W 1922 roku wraz z kolegami, organizuje na Ksawerze Robotniczy Klub Sportowy "Wschód" oraz kółko teatralne. Od 1948 roku jako działacz samorzadowy, organizuje w Dąbrowie Górniczej Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBOWiD). Został powołany do pełnienia obowiązków Przewodniczacego PMRN w okresie od 03.06.1950 r. do 24.03.1952 r., czyli do dnia śmierci. Został pochowany na cmentarzu wDąbrowie Górniczej. |
||||
JANKIEWICZ Bronisław * (ur. ?? - zm. ??) - Adwokat. Od 21-go października 1916 roku sprawował funkcję komornika sądowego z siedzibą w Dąbrowie. Jego zadaniem było egzekwowanie wyroków sądowych sądu pokoju i sądu wojskowego (trybunału wojskowego). |
||||
JANKOWSKI * (ur. ?? - zm. ??) - Dyrektor kopalni Paryż w momencie wybuchu II wojny światowej. Aresztowany przez Niemców 12 kwietnia 1940 roku i wywieziony do obozu w Dachau. |
||||
JAŚKIEWICZ Jan Dominik Piotr * (ur. 06.07.1749 we Lwowie - zm. 14.11.1809 w Krakowie) - Krakowski lekarz, chemik i przyrodnik. "Generalny konsyliarz" do spraw przemysłu i górnictwa Komisji Skarbu Koronnego. Około 1789 roku wystąpił z postulatem zakładania kopalń na terenie późniejszego Zagłębia Dąbrowskiego. Pochodził z nobilitowanej lwowskiej rodziny ormiańskiej. W 1775 uzyskał doktorat z medycyny na Uniwersytecie Wileńskim. Dzięki wsparciu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i osobistej protekcji Hugona Kołłątaja Komisja Edukacji Narodowej 28 kwietnia 1780 przyznała mu katedrę historii naturalnej i chemii w Szkole Głównej Koronnej. Wraz z Kołłątajem i Janem Śniadeckim rozpoczął reformę w duchu oświecenia, podupadłej Akademii Krakowskiej. Doktor medycyny Uniwersytetu Wileńskiego, profesor chemii i historii naturalnej w Szkole Głównej Koronnej, od 1783 roku lekarz nadworny Stanisława Augusta Poniatowskiego, i założyciel krakowskiego Ogrodu Botanicznego. W 1784 roku wraz z Janem Śniadeckim skonstruował pierwszy w Polsce balon. Był propagatorem myśli Antoine`a Lavoisiera na gruncie polskim. W 1787 wycofał się z pracy naukowej i osiadł w Pińczowie. W 1789 został konsyliarzem Komisji Skarbu Koronnego do spraw robót górniczych. Rozpoczął próbną eksploatację złóż węgla kamiennego w okolicach Siewierza. Podjął jedne z pierwszych na świecie prób otrzymania koksu. Od 1800 był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Autor prac "Dissertatio inauguralis medica sistens pharmaca regni vegetabilis (1775), O wodach siarczystych krzeszowickich (1783), Nowa teoria o ogniu (1784), Dysertacja fizyczna o atmosferze i jej składzie (1786). |
||||
JAWORSKI Wasyl * (ur. ?? - zm. ??) - Jeden z pierwszych absolwentów dąbrowskiej Szkoły Górniczej. Naukowiec z czołówki najwybitniejszych geologów i paleontologów radzieckich, którego badania doprowadziły do powstania Zagłębia Kuźnieckiego. |
||||
JÓZEFOWICZ Jakub * (ur. ?? - zm. ??) - Będziński Żyd, który około 1767 roku otworzył oberżę zwaną "Karczmą pod lwem" w Starej Dąbrowie przy Czarnej Drodze. |
||||
aktualizacja: sobota, 05 grudzień 2009. ![]()
![]()
![]()
![]()
Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie i powielanie
wyłącznie za zezwoleniem autora.